نمونه سوال فصل ۵ علوم هفتم با جواب

آهن در سنگ معدن عمدتاً در ترکیب با اکسیژن قرار دارد. بنابراین خالص‌سازی سنگ معدن یا تغییر حالت آن به‌تنهایی برای دستیابی به فلز کافی نیست؛ باید اکسیژن از اکسید آهن جدا شود و این فرایند یک تغییر شیمیاییِ نیازمند انرژی است (صفحه‌های ۳۸ و ۳۹). در کوره، مخلوط سنگ معدن، کربن و سنگ آهک گرم می‌شود؛ اکسیژن جداشده در قالب کربن دی‌اکسید خارج می‌شود و آهن مذاب در پایین کوره باقی می‌ماند (صفحه‌های ۳۹ و ۴۰). پاسخ: گزینهٔ ۴

طبق الگوی کتاب، از هر $1000\ \mathrm{kg}$ سنگ معدن، تقریباً $500\ \mathrm{kg}$ آهن به دست می‌آید (صفحهٔ ۳۸). بنابراین جرم کل آهن تولیدشده برابر است با: $6000\times\frac{500}{1000}=3000\ \mathrm{kg}$. یک‌سوم این مقدار، یعنی $3000\times\frac{1}{3}=1000\ \mathrm{kg}$، به ساخت وسایل صنعتی اختصاص می‌یابد. پس سهم ساختمان‌ها برابر است با: $3000-1000=2000\ \mathrm{kg}$. پاسخ: گزینهٔ ۲

در مقایسهٔ کتاب، برنز از مس و قلع سخت‌تر است و استحکام بیشتری دارد؛ در عین حال، برای هر سه ماده رسانایی الکتریکی بالا گزارش شده است. پس می‌توان با آلیاژسازی، سختی و استحکام را افزایش داد و همچنان ماده‌ای با رسانایی بالا داشت. از این اطلاعات نمی‌توان نتیجه گرفت که رسانایی برنز از هر دو فلز بیشتر است. همچنین رنگ برنز طلایی معرفی شده و با رنگ مس و قلع یکسان نیست (صفحهٔ ۴۱). پاسخ: گزینهٔ ۱

در آزمایش کتاب، هم نسبت مواد سازنده و هم استفاده از سیم یا توری در قطعه‌های بتنی مطرح شده است. برای آنکه نتیجهٔ مقایسه را فقط به وجود توری نسبت دهیم، باید سایر شرایط مؤثر، از جمله ترکیب مخلوط، ابعاد، مدت خشک‌شدن و شیوهٔ آب‌دادن یکسان باشند. سپس باید استحکام هر دو قطعه را با روش یکسانی سنجید. در گزینهٔ دوم دو عامل هم‌زمان تغییر کرده‌اند؛ گزینهٔ سوم اثر مقدار سیمان را بررسی می‌کند و در گزینهٔ چهارم زمان خشک‌شدن متفاوت است. بنابراین تنها مقایسهٔ نخست برای هدف سؤال مناسب است. (صفحه‌های ۴۲ و ۴۳) پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش ساخت ظرف‌ها، ماسه به‌عنوان مادهٔ اولیهٔ شیشه و خاک رس به‌عنوان مادهٔ اولیهٔ ظرف چینی معرفی شده است. همچنین، وقتی یک ظرف شیشه‌ای را می‌شوییم و بدون تبدیل آن به مادهٔ اولیه، برای نگهداری ماده‌ای دیگر به کار می‌بریم، «مصرف دوباره» انجام داده‌ایم. بازیافت با این کار تفاوت دارد؛ مانند تبدیل ظرف‌های فلزی فرسوده به شمش در کارخانه. بنابراین ترکیب درست، ماسه و مصرف دوباره است. (صفحه‌های ۴۵ تا ۴۷) پاسخ: گزینهٔ ۴

پیش‌بینی مطرح‌شده در کتاب به ادامه یافتن روند فعلی مصرف وابسته است و به بسیاری از اندوخته‌های شناخته‌شده اشاره دارد. بنابراین، نه پایان یافتن همهٔ منابع را بیان می‌کند و نه زمان پایان آن‌ها را مستقل از شیوهٔ مصرف می‌داند. پیشنهاد کاهش مصرف، بازیافت و مصرف دوباره نیز نشان می‌دهد که تغییر رفتار انسان برای حفظ منابع اهمیت دارد. از سوی دیگر، ساخت مواد جدید به معنی قطع وابستگی به طبیعت نیست؛ مواد مورد استفاده، مستقیم یا غیرمستقیم، از زمین تأمین می‌شوند. پس تنها برداشت نخست با مجموعهٔ این مطالب سازگار است. (صفحه‌های ۳۶، ۴۲ و ۴۶ تا ۴۷) پاسخ: گزینهٔ ۱

در دیدگاه‌های مطرح‌شده، جوان جویای کار به اشتغال، کاسب به رونق فعالیت اقتصادی و مهندس معدن به تأمین مواد اولیه توجه دارند. در مقابل، یکی از اهالی دربارهٔ سلامت و امنیت فرزندش نگران است و کارشناس محیط‌زیست به آسیب زیستگاه‌ها اشاره می‌کند. بنابراین، ارزیابی بهره‌برداری از معدن باید جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی را هم‌زمان در نظر بگیرد؛ هیچ‌یک از فایده‌ها به‌تنهایی نگرانی‌های دیگر را منتفی نمی‌کند (صفحهٔ ۴۴). پاسخ: گزینهٔ ۴

برای ساخت سفال، ابتدا گل آماده می‌شود، سپس به آن شکل می‌دهند و در ادامه مرحلهٔ پختن و لعاب دادن انجام می‌شود. در ساخت شیشه، ماسه همراه مواد شیمیایی گرم می‌شود تا خمیر شیشه به دست آید؛ سپس این خمیر را در قالب می‌ریزند. بنابراین، شکل دادن خمیر در هر دو فرایند مطرح است، اما مواد اولیه و مراحل آماده‌سازی آن‌ها یکسان نیست. همچنین، شکنندگی شیشهٔ آماده مانع شکل دادن به خمیر شیشه نیست (صفحهٔ ۴۴–۴۶). پاسخ: گزینهٔ ۱

آزمایشگاه می‌تواند با روش‌های شیمیایی و ابزارهای اندازه‌گیری، نوع و مقدار عنصرهای موجود در یک نمونه را مشخص کند (صفحهٔ ۳۸). این کار با استخراج فلز تفاوت دارد؛ برای تولید آهن از اکسید آن باید اکسیژن را جدا کرد که نیازمند تغییر شیمیایی و صرف انرژی است (صفحهٔ ۳۹). بنابراین گزارش وجود آهن به این معنا نیست که فلز آهن نیز تولید شده است. پاسخ: گزینهٔ ۲

در معرفی معدن‌های مهم آهن، سنگان خواف در استان خراسان رضوی و چغارت در اطراف بافقِ استان یزد آمده‌اند. همچنین فعالیت در کارخانهٔ فولاد به تخصص‌های مرتبط با فلزها محدود نیست و ریاضیات و فناوری اطلاعات نیز در میان تخصص‌های نام‌برده قرار دارند (صفحه‌های ۳۹ و ۴۰). تنها یادداشت چهارم هر دو بخش را درست بیان می‌کند. پاسخ: گزینهٔ ۴

برای بررسی این دسته‌بندی باید مواد اولیهٔ هر فراورده را مستقل از بقیه در نظر گرفت. سیمان از آهک و خاک رس تهیه می‌شود و بتن شامل سیمان، شن، ماسه و آب است؛ پس خاک رس با سیمان و ماسه با بتن ارتباط دارد (صفحهٔ ۴۲). از سوی دیگر، مادهٔ اولیهٔ اصلی ظرف چینی خاک رس و مادهٔ اولیهٔ اصلی شیشه ماسه است (صفحه‌های ۴۴ تا ۴۶). در نتیجه، دسته‌بندی نخست هر چهار ارتباط را درست نشان می‌دهد. پاسخ: گزینهٔ ۱