نمونه سوال فصل ۱۳ علوم هفتم با جواب

در بلع طبیعی، مسیر ورود غذا به مری باز می‌ماند و مسیرهای دیگر بسته می‌شوند. زبان کوچک راه بینی و برچاکنای راه نای را می‌بندد. بنابراین، ورود بخشی از لقمه به نای نشان می‌دهد که بسته شدن مسیر نای به‌وسیلهٔ برچاکنای به‌درستی انجام نشده است. انقباض و انبساط ماهیچه‌های مری نیز برای راندن غذا به سمت معده است، نه بستن راه نای. (صفحهٔ ۱۱۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

بیشتر آنزیم‌هایی که در باریک‌روده به تجزیهٔ مواد مغذّی کمک می‌کنند، در لوزالمعده ساخته می‌شوند؛ بنابراین کاهش شدید ساخت آن‌ها می‌تواند گوارش نهایی بسیاری از مواد غذایی را مختل کند. (صفحهٔ ۱۲۰) از سوی دیگر، کبد سازندهٔ صفرا و کیسهٔ صفرا محل ذخیرهٔ آن است؛ پس با سالم بودن این دو اندام، کاهش ساخت آنزیم‌های لوزالمعده به‌معنای توقف ساخت و ذخیرهٔ صفرا نیست. (صفحهٔ ۱۲۲) همچنین فراخ‌روده جایگزین محل گوارش نهایی نیست؛ این بخش مقداری آب و مواد معدنی و نیز ویتامین‌های ساخته‌شده به‌وسیلهٔ باکتری‌ها را جذب می‌کند. (صفحه‌های ۱۲۱ و ۱۲۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

طبق برآورد کتاب، سطح داخلی باریک‌روده پس از باز شدن چین‌ها تقریباً برابر مساحت $20$ فرش با ابعاد $3\,\mathrm{m}$ و $4\,\mathrm{m}$ است. بنابراین سطح کل برابر است با $A=20\times3\times4=240\,\mathrm{m^2}$. مساحت مدل نیز برابر است با $A_0=2\times3=6\,\mathrm{m^2}$. در نتیجه نسبت دو سطح برابر با $\frac{A}{A_0}=\frac{240}{6}=40$ است. چین‌خوردگی‌ها با افزایش سطح داخلی، سطح بیشتری برای جذب فراهم می‌کنند. (صفحهٔ ۱۲۱) پاسخ: گزینهٔ ۴

کم‌چرب بودن خوراکی‌ها به‌تنهایی برای رد احتمال اضافه‌وزن کافی نیست. کربوهیدرات‌ها انرژی یاخته‌ها را تأمین می‌کنند، اما در صورت مصرف بیش از اندازه، کبد می‌تواند از آن‌ها چربی بسازد؛ بنابراین زیاده‌روی در مصرف کربوهیدرات نیز می‌تواند با اضافه‌وزن همراه شود (صفحه‌های ۱۲۲ و ۱۲۳). کبد علاوه بر ذخیره و تبدیل مواد مغذی، صفرا را نیز تولید می‌کند؛ محل ذخیرهٔ این ماده کیسهٔ صفراست، نه خود کبد (صفحهٔ ۱۲۲). پاسخ: گزینهٔ ۴

در دهان دو فرایند متفاوت رخ می‌دهد. نوعی آنزیم موجود در بزاق، تجزیهٔ نشاسته به قند ساده را سرعت می‌بخشد؛ این آنزیم را نباید با اسید یکسان دانست (صفحهٔ ۱۱۸). از سوی دیگر، باکتری‌های دهان از مواد قندی استفاده می‌کنند و اسید می‌سازند. این اسید با آسیب رساندن به مینا در پوسیدگی دندان نقش دارد (صفحهٔ ۱۱۹). بنابراین، مشارکت دهان در گوارش و ایجاد پوسیدگی، عامل و سازوکار یکسانی ندارند. پاسخ: گزینهٔ ۲

باکتری‌های فراخ‌روده با استفاده از مواد گوارش‌نیافته، ویتامین K و برخی ویتامین‌های گروه B را تولید می‌کنند و فراخ‌روده می‌تواند این ویتامین‌ها را جذب کند. پس کاهش فعالیت این باکتری‌ها می‌تواند مقدار ویتامین تولیدشده و در دسترس برای جذب را کم کند (صفحه‌های ۱۲۱ و ۱۲۲). در مقابل، جذب آب و مواد معدنی و حرکت دادن مدفوع، به‌ترتیب از کارهای جذب‌کننده و ماهیچه‌ای فراخ‌روده‌اند که در سؤال سالم فرض شده‌اند. همچنین گوارش نهایی بیشتر مواد مغذی به آنزیم‌های موجود در باریک‌روده وابسته است و بیشتر این آنزیم‌ها در لوزالمعده ساخته می‌شوند، نه باکتری‌های فراخ‌روده (صفحهٔ ۱۲۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

در معده، یاخته‌های پوششی شیره‌ای دارای اسید و آنزیم ترشح می‌کنند. در مقابل، انقباض ماهیچه‌های دیواره به نرم شدن غذا و مخلوط شدن آن با این شیره کمک می‌کند. بنابراین، حتی با ادامهٔ ترشح شیره، کاهش انقباض‌ها می‌تواند آمیختن غذا با شیره را دشوارتر کند. نسبت دادن ترشح شیره به ماهیچه‌ها یا انقباض مخلوط‌کننده به یاخته‌های پوششی نادرست است؛ همچنین اثر حرکات معده فقط به خروج غذا محدود نیست. (صفحهٔ ۱۲۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای جذب، مولکول‌های مواد مغذی باید از یاخته‌های پوششی باریک‌روده عبور کنند و به خون برسند؛ پس تجزیهٔ غذا به‌تنهایی همان جذب نیست. خونِ رگ‌های اطراف باریک‌روده ابتدا به کبد می‌رود. کبد بسیاری از مواد مغذی را نگه می‌دارد و متناسب با نیاز یاخته‌ها به‌تدریج به خون بازمی‌گرداند. کیسهٔ صفرا محل ذخیرهٔ صفراست و خودِ صفرا در کبد ساخته می‌شود؛ بنابراین نباید نقش آن را با ذخیرهٔ مواد مغذی در کبد اشتباه گرفت. (صفحه‌های ۱۲۰ تا ۱۲۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

در کتاب، دست‌کم نیم ساعت فعالیت ورزشی در هر روز برای کمک به وزن مناسب و سلامت کار دستگاه گوارش توصیه شده است؛ یعنی حداقل روزانه برابر با $30\,\mathrm{min}$ است. زمان ورزش چهار روز مشخص‌شده برابر است با $4\times45=180\,\mathrm{min}$. از هفته، $7-4=3$ روز باقی می‌ماند که حداقل زمان لازم برای آن‌ها $3\times30=90\,\mathrm{min}$ است. بنابراین کمترین مجموع زمان ورزش این برنامه برابر با $180+90=270\,\mathrm{min}$ خواهد بود. (صفحهٔ ۱۲۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

مواد واردشده به فراخ‌روده هنوز آب و مواد معدنی زیادی دارند. جذب بخشی از این مواد در فراخ‌روده، از کم‌آبی و کمبود مواد معدنی جلوگیری می‌کند؛ بنابراین کاهش این جذب، خطر هر دو مشکل را بیشتر می‌کند (صفحه‌های ۱۲۱ و ۱۲۲). در مقابل، حرکت مدفوع به سوی مخرج به انقباض ماهیچه‌های فراخ‌روده وابسته است و تولید برخی ویتامین‌ها نیز به باکتری‌های این بخش مربوط می‌شود. چون طبق فرض، این دو فعالیت طبیعی باقی مانده‌اند، نباید توقف آن‌ها را نتیجه گرفت (صفحهٔ ۱۲۲). پاسخ: گزینهٔ ۳

غده‌های بزاقی از اندام‌های مرتبط با لولهٔ گوارش هستند و بزاقِ دارای آنزیم را به دهان می‌ریزند (صفحهٔ ۱۱۸). لوزالمعده نیز بیرون از لولهٔ گوارش قرار دارد و آنزیم‌های ساخته‌شده در آن، از راه مجرا به باریک‌روده می‌رسند (صفحهٔ ۱۲۰). معده و باریک‌روده خود از بخش‌های لولهٔ گوارش‌اند (صفحه‌های ۱۱۷ و ۱۱۸). همچنین کبد صفرا می‌سازد و کیسهٔ صفرا آن را ذخیره می‌کند؛ این نقش را نباید با ترشح آنزیم یکسان دانست (صفحهٔ ۱۲۲). پاسخ: گزینهٔ ۱

آنزیم‌ها سرعت واکنش‌های شیمیایی را افزایش می‌دهند. کتاب از یک سو به نقش نوعی آنزیم بزاقی در تجزیهٔ نشاسته و از سوی دیگر به افزایش قدرت پاک‌کنندگی شوینده‌ها با افزودن آنزیم اشاره می‌کند (صفحهٔ ۱۱۸). ویژگی مشترک این دو کاربرد، اثر آنزیم بر سرعت تغییرات شیمیایی است؛ نه خردکردن مکانیکی، نه صرفاً خیس‌کردن مواد و نه الزاماً اثر بر مادۀ هدف یکسان. پاسخ: گزینهٔ ۴