نمونه سوال فصل ۱۲ مطالعات اجتماعی نهم با جواب

بهره‌وری مستلزم آن است که هم هدف مناسبی برگزیده شود و هم اجرای آن با شیوه‌ای سنجیده صورت گیرد (صفحهٔ ۱۶۰). در رفتار گزینهٔ سوم، اولویت دادن به تکلیف ضروری‌تر، نشان‌دهندهٔ انتخاب درست است و آماده کردن وسایل نیز از هدر رفتن زمان جلوگیری می‌کند. برنامه‌ریزی و نظم از راهکارهای بهره‌وری‌اند؛ همچنین صرفه‌جویی به معنای کنار گذاشتن نیاز ضروری نیست، بلکه به معنای مصرف متناسب با نیاز است (صفحات ۱۶۲ و ۱۶۳). بنابراین، سه رفتار دیگر هرکدام دست‌کم یکی از این شرایط را ندارند. پاسخ: گزینهٔ ۳

طبق رابطهٔ نشان‌داده‌شده در کتاب، بهره‌وری از تقسیم ستانده بر داده به دست می‌آید (صفحهٔ ۱۶۷). با مبنا قرار دادن مادهٔ اولیه، شاخص دورهٔ نخست برابر است با $P_1=\frac{120}{60}=2$ و شاخص دورهٔ دوم برابر است با $P_2=\frac{150}{50}=3$. پس درصد افزایش شاخص برابر می‌شود با $\frac{3-2}{2}\times100=50\%$. حفظ کیفیت نیز با تأکید کتاب بر توجه به کیفیت در افزایش بهره‌وری سازگار است (صفحات ۱۶۴ و ۱۶۵). پاسخ: گزینهٔ ۱

بهره‌وری سبز تنها به زیاد شدن محصول وابسته نیست؛ روش‌ها و ابزارها باید در تولید، توزیع و مصرف به‌گونه‌ای به کار روند که آسیب‌های محیطی به حداقل برسد. بنابراین، افزایش برداشت همراه با آلودگی بیشتر آب و خاک، به‌تنهایی مبنای تأیید بهره‌وری سبز نیست. کتاب، آموزش کشاورزان دربارهٔ مصرف سموم و کودهای شیمیایی و نظارت بر مقدار مصرف آنها را از وظایف وزارت جهاد کشاورزی معرفی می‌کند (صفحهٔ ۱۶۷). در مقابل، مطالعه، سیاست‌گذاری و نظارت دربارهٔ بهره‌وری در بخش‌های گوناگون اقتصادی به سازمان ملی بهره‌وری ایران مربوط است (صفحات ۱۶۷ و ۱۶۸). پاسخ: گزینهٔ ۴

ماندهٔ اولیهٔ بودجه برابر است با $30-27=3$ میلیون تومان. با حذف هزینهٔ ناشی از دورریز، مخارج جدید برابر با $27-4=23$ میلیون تومان و ماندهٔ جدید برابر با $30-23=7$ میلیون تومان می‌شود. این اقدام با مصرف درست سازگار است؛ زیرا نیازهای خانواده همچنان تأمین می‌شود و فقط اتلاف کاهش می‌یابد. ثبت درآمد و هزینه نیز مبنای تنظیم بودجهٔ خانوار است. (صفحهٔ ۱۶۲–۱۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

زمان، برخلاف منابعی که می‌توان آنها را نگه داشت، ذخیره‌شدنی نیست؛ بنابراین برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی به استفادهٔ مناسب از فرصت‌های موجود کمک می‌کنند، نه بازگرداندن فرصت‌های گذشته. همچنین صرفه‌جویی به معنای مصرف متناسب با نیاز است و اقدام بدون دانش کافی ممکن است هزینه و خسارت ایجاد کند. پس فقط ادعای دوم درست است. (صفحهٔ ۱۶۲–۱۶۳) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای ارزیابی گزارش باید سه موضوع را هم‌زمان بررسی کرد: نخست، آموزش کشاورزان و نظارت بر مصرف سموم و کودهای شیمیایی از وظایف وزارت جهاد کشاورزی است. دوم، سازمان ملی بهره‌وری ایران در زمینهٔ بهره‌وری بخش‌های مختلف اقتصادی مطالعه، سیاست‌گذاری و نظارت می‌کند. سوم، بهره‌وری سبز همهٔ مراحل تولید، توزیع و مصرف را دربرمی‌گیرد و ترویج بهره‌وری نیز محدود به بخش‌های تولیدکنندهٔ کالا نیست؛ خدمات را هم شامل می‌شود. تنها گزارش نخست هر سه موضوع را درست بیان کرده است. (صفحهٔ ۱۶۷–۱۶۸) پاسخ: گزینهٔ ۱

کتاب، افزایش بهره‌وری را با بهبود کیفیت و استفادهٔ درست از منابع مرتبط می‌داند و بر استاندارد بودن نهاده‌ها، فرایندها و ستانده‌ها تأکید می‌کند. در این کارگاه فقط وضعیت نهاده‌ها تأیید شده است؛ بنابراین، دربارهٔ استاندارد بودن فرایند پخت و محصول نهایی هنوز نمی‌توان داوری قطعی کرد. کاهش مصرف انرژی نیز به‌تنهایی جای بررسی کیفیت و رعایت استاندارد را نمی‌گیرد (صفحهٔ ۱۶۹). پاسخ: گزینهٔ ۴

گسترش مراکز ارائهٔ خدمات در مناطق مختلف شهر می‌تواند زمان و انرژی لازم برای دریافت خدمت را کاهش دهد؛ همان نکته‌ای که در مثال دفترهای صدور گذرنامه مطرح شده است (صفحهٔ ۱۶۵–۱۶۶). در وضعیت قدیم، زمان هر مراجعه برابر است با $70+90=160\ \text{دقیقه}$ و در وضعیت جدید برابر است با $20+40=60\ \text{دقیقه}$. بنابراین، صرفه‌جویی برای هر متقاضی $160-60=100\ \text{دقیقه}$ و برای همهٔ متقاضیان برابر با $60\times100=6000\ \text{دقیقه}$ است. با تبدیل واحد داریم: $6000\div60=100\ \text{ساعت}$. پاسخ: گزینهٔ ۲

تولید در فعالیت اقتصادی به ساخت کالا محدود نیست و ارائهٔ خدماتی مانند آموزش را نیز دربرمی‌گیرد؛ پس معلم هنگام تدریس، تولیدکنندهٔ خدمت است. از سوی دیگر، همهٔ افراد، حتی تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان، برای رفع نیازهای خود مصرف می‌کنند؛ بنابراین همین معلم هنگام خرید نان مصرف‌کننده است. فروش نانی که فرد دیگری تولید کرده، در این موقعیت فعالیت توزیعی است، نه تولید نان (صفحهٔ ۱۶۴). پاسخ: گزینهٔ ۱

در کاربرگه، زمان انتظار فرصتی برای برنامه‌ریزی و استفادهٔ مناسب از وقت است و اندیشهٔ بهره‌وری نیز بر استفادهٔ سنجیده از امکانات تأکید دارد. (صفحه‌های ۱۵۸ و ۱۹۱) مجموع زمان فعالیت‌های نسرین برابر است با $35+25+20=80\ \text{دقیقه}$. کوتاه‌ترین زمان انتظار $90\ \text{دقیقه}$ و طولانی‌ترین آن $2\times60=120\ \text{دقیقه}$ است. پس کمترین زمان باقی‌مانده $90-80=10\ \text{دقیقه}$ و بیشترین آن $120-80=40\ \text{دقیقه}$ خواهد بود. پاسخ: گزینهٔ ۳

افزایش بهره‌وری صرفاً به کم‌شدن هزینه‌های یک تولیدکننده محدود نیست؛ حفظ یا ارتقای کیفیت کالا نیز اهمیت دارد. (صفحه‌های ۱۶۴ و ۱۶۵) کتاب توضیح می‌دهد که قطعات غیراستاندارد خودرو می‌توانند به آلودگی یا تصادف بینجامند و علاوه بر تحمیل هزینه به جامعه، منابع و سرمایهٔ مصرف‌شده در تولید را نیز هدر دهند. همچنین استاندارد باید نهاده‌ها، فرایندها و محصول نهایی را در بر بگیرد. بنابراین، ثابت‌ماندن تعداد تولید و کاهش هزینهٔ مستقیم، بدون بررسی کیفیت و خسارت‌ها، افزایش بهره‌وری را اثبات نمی‌کند. (صفحهٔ ۱۶۹) پاسخ: گزینهٔ ۴

در نمودار فعالیت اقتصادی، متخصصان و کارشناسان در گروه نیروی کار قرار می‌گیرند. زمین، ساختمان و تجهیزات از مصادیق سرمایه‌اند و مخارجی مانند تحقیقات و مالیات در گروه سایر هزینه‌ها جای دارند. همچنین فرایند به روش تولید یا توزیع اشاره دارد، نه به فردی که در آن فعالیت می‌کند. بنابراین، تنها دسته‌بندی گزینهٔ اول در هر سه بخش درست است. (صفحه‌های ۱۶۴ و ۱۶۵) پاسخ: گزینهٔ ۱