کار در کلاس
الف) به نمودار تابع با ضابطهٔ در شکل مقابل، دقت کنید. با محدود کردن دامنهٔ این تابع روی کدام بازههای زیر میتوان یک تابع یکبهیک ساخت؟
[شکل: نمودار سهمی در دستگاه مختصات]
ب) آیا هر تابع درجهٔ ۲، تابعی یکبهیک است؟ چرا؟
جواب گامبهگام
گام ۱: ضابطه را به شکل مربع کامل مینویسیم: . رأس سهمی نقطهٔ و محور تقارن آن خط است. تابع روی اکیداً نزولی و روی اکیداً صعودی است.
گام ۲ (الف): بازهٔ شامل است و دو طرف محور تقارن را در بر میگیرد. مثلاً و و هر دو عدد ۱ و ۳ در این بازهاند. پس دو ورودی متفاوت خروجی یکسان دارند و تابع یکبهیک نیست.
گام ۳ (الف): بازهٔ کاملاً در سمت چپ محور تقارن (یا روی آن) است و تابع روی آن فقط نزولی است. هر خط افقی نمودار را حداکثر در یک نقطه قطع میکند، پس تابع یکبهیک است.
گام ۴ (ب): خیر. نمودار هر تابع درجهٔ ۲ سهمی است و نسبت به خط متقارن است. بنابراین برای هر غیر از طول رأس، نقطهٔ قرینهٔ آن خروجی یکسان دارد. مثلاً در داریم . تابع درجهٔ ۲ روی دامنهٔ کامل خود یکبهیک نیست و فقط با محدود کردن دامنه به یک طرف رأس یکبهیک میشود.
جواب نهایی
الف) فقط بازهٔ تابع یکبهیک میسازد؛ در داریم پس یکبهیک نیست.
ب) خیر؛ هر سهمی نسبت به محور تقارنش متقارن است و دو ورودی متفاوت، خروجی یکسان دارند (مثلاً در و ).