فعالیت
۱ یک نقطهٔ ثابت در صفحه، مانند را درنظر بگیرید و تمام نقاطی را که به فاصلهٔ ثابت ۲ سانتیمتر از آن هستند درنظر بگیرید. این نقاط چه شکلی را تشکیل میدهند؟
۲ یک دایره به مرکز و به شعاع ۲ سانتیمتر بکشید و یک نقطهٔ دلخواه روی آن درنظر بگیرید. فاصلهٔ این نقطه تا مرکز دایره چقدر است؟
نتیجه: دایرهٔ (بخوانید دایرهٔ به مرکز و به شعاع ) را درنظر بگیرید. هر نقطه که از نقطهٔ به فاصلهٔ باشد ......... دایره قرار دارد و هر نقطه که ......... دایره قرار دارد از نقطهٔ به فاصلهٔ است.
۳ مانند آنچه برای نقاط روی دایره انجام داده شد، یکبار برای نقاط داخل دایره و یکبار برای نقاط بیرون دایره نتایج مشابهی بهدست آورید.
۴ خطی مانند درنظر بگیرید. تمام نقاطی را که به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر از خط هستند مشخص کنید. این نقاط چه شکلی یا شکلهایی را تشکیل میدهند؟
۵ نقطهٔ به فاصلهٔ ۱ سانتیمتر از خط قرار دارد.
الف) تمام نقاطی را که به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر از نقطهٔ هستند، مشخص کنید.
ب) نقاطی از خط را که به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر از نقطهٔ هستند، مشخص کنید.
۶ نقاط و را به فاصلهٔ ۵ سانتیمتر از هم درنظر بگیرید. به مرکز و به شعاع ۴ سانتیمتر یک کمان رسم کنید و سپس به مرکز و به شعاع ۳ سانتیمتر کمانی دیگر رسم کنید تا دو کمان یکدیگر را در نقاطی مانند و قطع کند.
الف) اندازهٔ اضلاع مثلثهای و را مشخص کنید.
ب) توضیح دهید که چگونه میتوانید مثلثی به طول ضلعهای داده شدهٔ ۴ و ۵ و ۷ رسم کنید.
جواب گامبهگام
گام ۱: (۱) مجموعهٔ نقاطی که از فاصلهٔ ثابت ۲ دارند، یک دایره به مرکز و شعاع ۲ سانتیمتر است.
(۲) هر نقطه روی این دایره از مرکز به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر (برابر شعاع) است.
نتیجه: هر نقطه که از به فاصلهٔ باشد، روی دایره قرار دارد و هر نقطه که روی دایره قرار دارد، از به فاصلهٔ است.
گام ۲: (۳) نقطهٔ داخل دایره: هر نقطه که فاصلهاش از کمتر از باشد، داخل دایره است و هر نقطهٔ داخل دایره فاصلهاش از کمتر از است.
نقطهٔ بیرون دایره: هر نقطه که فاصلهاش از بیشتر از باشد، بیرون دایره است و هر نقطهٔ بیرون دایره فاصلهاش از بیشتر از است.
گام ۳: (۴) نقاطی که از خط به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر هستند، دو خط موازی با را تشکیل میدهند. این دو خط در دو طرف قرار دارند و فاصلهٔ هرکدام از برابر ۲ سانتیمتر است.
گام ۴: (۵) الف) نقاطی که از به فاصلهٔ ۲ هستند، دایرهای به مرکز و شعاع ۲ سانتیمتر را تشکیل میدهند.
ب) فاصلهٔ تا برابر ۱ و کمتر از شعاع ۲ است، پس این دایره خط را در دو نقطه قطع میکند. اگر پای عمود از بر باشد، این دو نقطه در دو طرف و به فاصلهٔ سانتیمتر از قرار دارند (طبق قضیهٔ فیثاغورس).
گام ۵: (۶) الف) و و . پس اضلاع هر دو مثلث و برابر ۳ و ۴ و ۵ است.
ب) پارهخطی به طول ۷ مثل رسم میکنیم. به مرکز کمانی به شعاع ۵ و به مرکز کمانی به شعاع ۴ میزنیم. محل برخورد دو کمان را مینامیم. در مثلث داریم و و . این مثلث وجود دارد، چون . (ترتیب انتخاب ضلعها فرق نمیکند و روشهای مشابه دیگر هم پذیرفته است.)
جواب نهایی
۱) یک دایره به مرکز و شعاع ۲ سانتیمتر
۲) فاصله برابر ۲ سانتیمتر است
نتیجه) روی – روی
۳) نقاط داخل دایره: فاصله از کمتر از ؛ نقاط بیرون دایره: فاصله از بیشتر از
۴) دو خط موازی با در دو طرف آن، هرکدام به فاصلهٔ ۲ سانتیمتر از
۵ الف) دایرهای به مرکز و شعاع ۲ سانتیمتر
۵ ب) دو نقطه روی در دو طرف پای عمود، هرکدام به فاصلهٔ از پای عمود
۶ الف) اضلاع هر دو مثلث ۳ و ۴ و ۵ است
۶ ب) پارهٔ ۷ را رسم میکنیم و از دو سر آن کمانهایی به شعاع ۵ و ۴ میزنیم. محل برخورد کمانها رأس سوم مثلث است.