۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۲۳ ریاضی یازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۴ تمرین صفحهٔ ۲۳ کتاب ریاضی ۲.

  • ریاضی ۲
  • فصل ۱: هندسۀ تحلیلی و جبر
  • پایهٔ یازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

کار در کلاس، سؤال ۱

معادلات زیر را مانند نمونه حل کنید. آیا تمام جواب‌های حاصل، قابل قبول‌اند؟
الف) 22t−1−t=12\sqrt{2t - 1} - t = 1

22t−1=t+12\sqrt{2t - 1} = t + 1
⇒4(2t−1)=(t+1)2\Rightarrow 4(2t - 1) = (t + 1)^2
⇒t2−6t+5=0\Rightarrow t^2 - 6t + 5 = 0
⇒(t−1)(t−5)=0⇒{t=1t=5\Rightarrow (t - 1)(t - 5) = 0 \Rightarrow \begin{cases} t = 1 \\ t = 5 \end{cases}

ب) 2x=1−2−x2x = 1 - \sqrt{2 - x}

2−x=1−2x\sqrt{2 - x} = 1 - 2x
⇒2−x=1+4x2−4x\Rightarrow 2 - x = 1 + 4x^2 - 4x
⇒4x2−3x−1=0\Rightarrow 4x^2 - 3x - 1 = 0
Δ=25,x=3±252(4)⇒{x=1غیر قابل قبولx=−14\Delta = 25, x = \frac{3 \pm \sqrt{25}}{2(4)} \Rightarrow \begin{cases} x = 1 & \text{غیر قابل قبول} \\ x = -\frac{1}{4} \end{cases}

پ) x+7=x+1\sqrt{x + 7} = \sqrt{x} + 1
ت) 1u−3−2u=0\frac{1}{\sqrt{u} - 3} - \frac{2}{\sqrt{u}} = 0
ث) 2+2x2−5x+2=x2 + \sqrt{2x^2 - 5x + 2} = x

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) از حل نمونه t=1t=1 و t=5t=5 به‌دست آمد. چون طرفین را به توان دو رسانده‌ایم، باید جواب‌ها را در معادلهٔ اصلی بیازماییم.
t=1t=1: 21−1=12\sqrt{1}-1=1 ✓
t=5t=5: 29−5=6−5=12\sqrt{9}-5=6-5=1 ✓
هر دو جواب قابل قبول‌اند.

گام ۲: ب) از حل نمونه x=1x=1 و x=−14x=-\frac{1}{4} به‌دست آمد.
x=1x=1: 2≠1−1=02\neq 1-\sqrt{1}=0، پس غیرقابل قبول است.
x=−14x=-\frac{1}{4}: سمت چپ −12-\frac{1}{2} و سمت راست 1−94=1−32=−121-\sqrt{\frac{9}{4}}=1-\frac{3}{2}=-\frac{1}{2} ✓
فقط x=−14x=-\frac{1}{4} قابل قبول است.

گام ۳: پ) دامنه x≥0x\ge 0 است. طرفین را به توان دو می‌رسانیم:

x+7=x+2x+1⇒2x=6⇒x=3⇒x=9x+7=x+2\sqrt{x}+1\Rightarrow 2\sqrt{x}=6\Rightarrow \sqrt{x}=3\Rightarrow x=9

آزمون: 16=4=9+1\sqrt{16}=4=\sqrt{9}+1 ✓ پس قابل قبول است.

گام ۴: ت) دامنه u>0u>0 و u≠9u\neq 9 است. معادله را به صورت 1u−3=2u\frac{1}{\sqrt{u}-3}=\frac{2}{\sqrt{u}} می‌نویسیم و طرفین‌وسطین می‌کنیم:

u=2u−6⇒u=6⇒u=36\sqrt{u}=2\sqrt{u}-6\Rightarrow \sqrt{u}=6\Rightarrow u=36

آزمون: 16−3−26=13−13=0\frac{1}{6-3}-\frac{2}{6}=\frac{1}{3}-\frac{1}{3}=0 ✓ پس قابل قبول است.

گام ۵: ث) رادیکال را تنها می‌کنیم:

2x2−5x+2=x−2\sqrt{2x^2-5x+2}=x-2

چون رادیکال نامنفی است، باید x≥2x\ge 2 باشد. طرفین را به توان دو می‌رسانیم:

2x2−5x+2=x2−4x+4⇒x2−x−2=0⇒(x−2)(x+1)=02x^2-5x+2=x^2-4x+4\Rightarrow x^2-x-2=0\Rightarrow (x-2)(x+1)=0

پس x=2x=2 یا x=−1x=-1.
x=2x=2: 2+8−10+2=2+0=22+\sqrt{8-10+2}=2+0=2 ✓
x=−1x=-1: 2+9=5≠−12+\sqrt{9}=5\neq -1، غیرقابل قبول است (و x<2x<2 است).

جواب نهایی

الف) t=1t=1 و t=5t=5 (هر دو قابل قبول)
ب) x=−14x=-\frac{1}{4} (x=1x=1 غیرقابل قبول)
پ) x=9x=9
ت) u=36u=36
ث) x=2x=2 (x=−1x=-1 غیرقابل قبول)

کار در کلاس، سؤال ۲

توضیح دهید که چرا معادلات زیر فاقد ریشهٔ حقیقی‌اند.
الف) t+2=0\sqrt{t} + 2 = 0
ب) x−2+2x+3+1=0\sqrt{x - 2} + \sqrt{2x + 3} + 1 = 0
پ) 1−x+x−2=0\sqrt{1 - x} + \sqrt{x - 2} = 0

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در بخش (الف) عبارت t\sqrt{t} همواره نامنفی است، پس t+2≥2>0\sqrt{t}+2\ge 2>0. بنابراین حاصل هرگز صفر نمی‌شود و معادله t+2=0\sqrt{t}+2=0 یا t=−2\sqrt{t}=-2 جواب ندارد (یک رادیکال با فرجهٔ ۲ نمی‌تواند منفی باشد).

گام ۲: در بخش (ب) دامنه: x−2≥0x-2\ge 0 و 2x+3≥02x+3\ge 0، یعنی x≥2x\ge 2. در این دامنه هر دو رادیکال نامنفی‌اند، پس

x−2+2x+3+1≥1>0\sqrt{x-2}+\sqrt{2x+3}+1\ge 1>0

و مجموع هرگز صفر نمی‌شود. معادله ریشهٔ حقیقی ندارد.

گام ۳: در بخش (پ) دامنه: 1−x≥01-x\ge 0 یعنی x≤1x\le 1 و x−2≥0x-2\ge 0 یعنی x≥2x\ge 2. این دو شرط با هم ناسازگارند، چون هیچ عددی هم کوچک‌تر یا مساوی ۱ و هم بزرگ‌تر یا مساوی ۲ نیست. دامنه تهی است و معادله ریشهٔ حقیقی ندارد.

(راه دیگر: اگر مجموع دو عبارت نامنفی صفر شود، هر دو باید صفر باشند: x=1x=1 و x=2x=2 که ممکن نیست.)

جواب نهایی

الف) t≥0\sqrt{t}\ge 0 پس t+2≥2\sqrt{t}+2\ge 2 و هرگز صفر نمی‌شود.
ب) مجموع دو رادیکال نامنفی به‌علاوهٔ ۱ همواره ≥1\ge 1 است و صفر نمی‌شود.
پ) دامنه تهی است (x≤1x\le 1 و x≥2x\ge 2 هم‌زمان ممکن نیست).

تمرین ۱

هر یک از معادلات زیر را حل کنید.
الف) 1x+1x−2=5\frac{1}{x} + \frac{1}{x - 2} = 5
ب) 10r−152=203r−5\frac{10}{r} - \frac{15}{2} = \frac{20}{3r} - 5
پ) 2xx−3+x+1x+4=x−1x−3\frac{2x}{x - 3} + \frac{x + 1}{x + 4} = \frac{x - 1}{x - 3}
ت) t+4=3\sqrt{t + 4} = 3
ث) k=6k−8k = \sqrt{6k - 8}
ج) x+x=6x + \sqrt{x} = 6
چ) x+1−2x−5=1\sqrt{x + 1} - \sqrt{2x - 5} = 1
ح) m+1m=2\sqrt{m} + \frac{1}{\sqrt{m}} = 2

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) شرط: x≠0,2x\neq 0,2. طرفین را در x(x−2)x(x-2) ضرب می‌کنیم: (x−2)+x=5x(x−2)(x-2)+x=5x(x-2)، یعنی 5x2−12x+2=05x^2-12x+2=0. داریم Δ=144−40=104\Delta=144-40=104 و x=12±22610=6±265x=\frac{12\pm 2\sqrt{26}}{10}=\frac{6\pm\sqrt{26}}{5}. هر دو مقدار با 00 و 22 برابر نیستند، پس قابل قبول‌اند.
ب) شرط: r≠0r\neq 0. جمله‌های دارای rr را یک طرف می‌بریم: 10r−203r=152−5\frac{10}{r}-\frac{20}{3r}=\frac{15}{2}-5، یعنی 103r=52\frac{10}{3r}=\frac{5}{2}. پس 15r=2015r=20 و r=43r=\frac{4}{3}. در معادله صدق می‌کند (دو طرف برابر صفر می‌شوند).

گام ۲: پ) شرط: x≠3,−4x\neq 3,-4. چون 2xx−3−x−1x−3=x+1x−3\frac{2x}{x-3}-\frac{x-1}{x-3}=\frac{x+1}{x-3}، معادله به x+1x−3+x+1x+4=0\frac{x+1}{x-3}+\frac{x+1}{x+4}=0 تبدیل می‌شود. پس (x+1)(1x−3+1x+4)=0(x+1)\left(\frac{1}{x-3}+\frac{1}{x+4}\right)=0 و (x+1)⋅2x+1(x−3)(x+4)=0(x+1)\cdot\frac{2x+1}{(x-3)(x+4)}=0. نتیجه: x=−1x=-1 یا x=−12x=-\frac12. هر دو در دامنه‌اند و در معادله صدق می‌کنند (برای x=−1x=-1 دو طرف 12\frac12 و برای x=−12x=-\frac12 دو طرف 37\frac37 می‌شوند).

گام ۳: ت) دو طرف را به توان ۲ می‌رسانیم: t+4=9t+4=9 و t=5t=5. در معادله صدق می‌کند.
ث) باید k≥0k\ge 0 باشد. با توان ۲: k2=6k−8k^2=6k-8، یعنی k2−6k+8=0k^2-6k+8=0 و (k−2)(k−4)=0(k-2)(k-4)=0. هر دو جواب k=2k=2 و k=4k=4 در معادله صدق می‌کنند (4=2\sqrt4=2 و 16=4\sqrt{16}=4).

گام ۴: ج) فرض می‌کنیم x=y≥0\sqrt{x}=y\ge 0. آنگاه y2+y−6=0y^2+y-6=0 و (y+3)(y−2)=0(y+3)(y-2)=0. y=−3y=-3 نامعتبر است چون y≥0y\ge0. از y=2y=2 نتیجه می‌شود x=4x=4. بررسی: 4+2=64+2=6 ✓.

گام ۵: چ) دامنه: x≥52x\ge\frac52. معادله را به صورت x+1=1+2x−5\sqrt{x+1}=1+\sqrt{2x-5} می‌نویسیم و به توان ۲ می‌رسانیم: x+1=2x−4+22x−5x+1=2x-4+2\sqrt{2x-5}، پس 5−x=22x−55-x=2\sqrt{2x-5}. دوباره به توان ۲: x2−10x+25=8x−20x^2-10x+25=8x-20، یعنی x2−18x+45=0x^2-18x+45=0 و x=3x=3 یا x=15x=15. برای x=15x=15 طرف چپ 5−x5-x منفی می‌شود، پس قابل قبول نیست. برای x=3x=3 داریم 4−1=1\sqrt4-\sqrt1=1 ✓.

گام ۶: ح) دامنه: m>0m>0. فرض می‌کنیم m=y>0\sqrt m=y>0. آنگاه y+1y=2y+\frac1y=2، یعنی y2−2y+1=0y^2-2y+1=0 و (y−1)2=0(y-1)^2=0. پس y=1y=1 و m=1m=1. بررسی: 1+1=21+1=2 ✓.

جواب نهایی

الف) x=6±265x=\frac{6\pm\sqrt{26}}{5}
ب) r=43r=\frac43
پ) x=−1x=-1 و x=−12x=-\frac12
ت) t=5t=5
ث) k=2k=2 و k=4k=4
ج) x=4x=4
چ) x=3x=3 (x=15x=15 غیر قابل قبول)
ح) m=1m=1

تمرین ۲

علی به همراه چند نفر از دوستان خود، ماهانه یک مجلهٔ ادبی ۱۶ صفحه‌ای منتشر می‌کنند. پس از حروف‌چینی مطالب، او معمولاً ۲ ساعت برای ویرایش ادبی مجله وقت صرف می‌کند. اگر رضا به او کمک کند، کار ویرایش حدود ۱ ساعت و ۲۰ دقیقه به طول می‌انجامد. حال اگر رضا بخواهد به تنهایی کار ویرایش یک شماره از مجله را انجام دهد، نیازمند چه میزان وقت خواهد بود؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: زمان کار مشترک را برحسب ساعت می‌نویسیم: 1 ساعت و 20 دقیقه=1+2060=431 \text{ ساعت و } 20 \text{ دقیقه} = 1 + \frac{20}{60} = \frac{4}{3} ساعت. زمان لازم برای رضا به‌تنهایی را xx ساعت می‌گیریم.

گام ۲: علی در هر ساعت 12\frac{1}{2} کار، رضا 1x\frac{1}{x} کار و هر دو با هم 143=34\frac{1}{\frac{4}{3}} = \frac{3}{4} کار را انجام می‌دهند. پس:

12+1x=34\frac{1}{2} + \frac{1}{x} = \frac{3}{4}

گام ۳: معادله را حل می‌کنیم:

1x=34−12=14⇒x=4\frac{1}{x} = \frac{3}{4} - \frac{1}{2} = \frac{1}{4} \Rightarrow x = 4

گام ۴: بررسی: 12+14=34\frac{1}{2} + \frac{1}{4} = \frac{3}{4} و 134=43\frac{1}{\frac{3}{4}} = \frac{4}{3} ساعت، یعنی ۱ ساعت و ۲۰ دقیقه. جواب قابل قبول است.

جواب نهایی

رضا به‌تنهایی ۴ ساعت وقت لازم دارد.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۲۳ ریاضی یازدهم تجربی