۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۱۳۶ ریاضی یازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۶ تمرین صفحهٔ ۱۳۶ کتاب ریاضی ۲.

  • ریاضی ۲
  • فصل ۶: حد و پیوستگی
  • پایهٔ یازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۲

ادامه از صفحهٔ قبل

دو تابع متفاوت مثال بزنید که در یک نقطه دارای حدهای برابر باشند.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: باید دو تابع متفاوت پیدا کنیم که در یک نقطه، مثلاً x=1x=1، حد یکسان داشته باشند. «متفاوت» یعنی ضابطهٔ آن‌ها (یا مقدارشان در بعضی نقاط) فرق کند.

گام ۲: دو تابع f(x)=x+1f(x)=x+1 و g(x)=x2+1g(x)=x^2+1 را در نظر می‌گیریم. به کمک قوانین حد:

lim⁡x→1f(x)=1+1=2\lim_{x\to 1} f(x)=1+1=2
lim⁡x→1g(x)=12+1=2\lim_{x\to 1} g(x)=1^2+1=2

گام ۳: حد هر دو تابع در x=1x=1 برابر 22 است، ولی دو تابع یکسان نیستند؛ مثلاً در x=2x=2 داریم f(2)=3f(2)=3 و g(2)=5g(2)=5.

گام ۴: مثال دیگر: h(x)=x2−1x−1h(x)=\dfrac{x^2-1}{x-1} و k(x)=x+1k(x)=x+1 در x=1x=1 هر دو حد 22 دارند، در حالی که h(1)h(1) تعریف نشده است ولی k(1)=2k(1)=2. پس جواب یکتا نیست و مثال‌های دیگری نیز درست‌اند.

جواب نهایی

مثلاً f(x)=x+1f(x)=x+1 و g(x)=x2+1g(x)=x^2+1 که lim⁡x→1f(x)=lim⁡x→1g(x)=2\lim_{x\to1}f(x)=\lim_{x\to1}g(x)=2 (مثال‌های دیگر هم درست‌اند).

تمرین ۳

ادامه از صفحهٔ قبل

حدهای زیر را در صورت وجود محاسبه کنید.
الف) lim⁡x→7(−3)\lim_{x \to 7} (-3)
ب) lim⁡x→0(−2x−7)\lim_{x \to 0} (-2x-7)
پ) lim⁡x→−1(3x2−4x+5)\lim_{x \to -1} (3x^2-4x+5)
ت) lim⁡x→3+x2−3xx2−9\lim_{x \to 3^+} \frac{x^2-3x}{x^2-9}
ث) lim⁡x→0x2x2−x\lim_{x \to 0} \frac{x}{2x^2-x}
ج) lim⁡x→−2x3+8x+2\lim_{x \to -2} \frac{x^3+8}{x+2}
چ) lim⁡x→−2[x]\lim_{x \to -2} [x]
ح) lim⁡x→0+x\lim_{x \to 0^+} \sqrt{x}
خ) lim⁡x→2x+7\lim_{x \to 2} \sqrt{x+7}
د) lim⁡x→0−x\lim_{x \to 0^-} \sqrt{x}
ذ) lim⁡x→2x+5\lim_{x \to 2} \sqrt{x+5}
ر) lim⁡x→1x−2\lim_{x \to 1} \sqrt{x-2}
ز) lim⁡x→3+x−2[x]+1\lim_{x \to 3^+} \frac{x-2}{[x]+1}
ژ) lim⁡x→−π3cos⁡x\lim_{x \to -\frac{\pi}{3}} \cos x
س) lim⁡x→π4(sin⁡x+cos⁡x)\lim_{x \to \frac{\pi}{4}} (\sin x + \cos x)
ش) lim⁡x→−2+x[x]\lim_{x \to -2^+} \frac{x}{[x]}
ص) lim⁡x→2x2+x−6x2−6x+8\lim_{x \to 2} \frac{x^2+x-6}{x^2-6x+8}
ض) lim⁡x→0(x+[x])\lim_{x \to 0} (x+[x])

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) حد تابع ثابت برابر خود ثابت است، پس حد برابر −3-3 است.
ب) lim⁡x→0(−2x−7)=−7\lim_{x\to0}(-2x-7)=-7.
پ) 3(1)+4+5=123(1)+4+5=12.

گام ۲: ت) برای x→3+x\to3^+ داریم x≠3x\neq3، پس ساده می‌کنیم:

x(x−3)(x−3)(x+3)=xx+3→36=12\frac{x(x-3)}{(x-3)(x+3)}=\frac{x}{x+3}\to\frac{3}{6}=\frac12

ث) xx(2x−1)=12x−1→1−1=−1\dfrac{x}{x(2x-1)}=\dfrac{1}{2x-1}\to\dfrac{1}{-1}=-1.
ج) (x+2)(x2−2x+4)x+2=x2−2x+4→4+4+4=12\dfrac{(x+2)(x^2-2x+4)}{x+2}=x^2-2x+4\to4+4+4=12.

گام ۳: چ) در x→−2−x\to-2^- مقدار [x]=−3[x]=-3 و در x→−2+x\to-2^+ مقدار [x]=−2[x]=-2 است. حد چپ و راست برابر نیستند، پس حد وجود ندارد.
ح) lim⁡x→0+x=0\lim_{x\to0^+}\sqrt x=0.
خ) 2+7=3\sqrt{2+7}=3.
د) برای x<0x<0 تابع x\sqrt x تعریف نشده است، پس حد چپ و در نتیجه حد وجود ندارد.
ذ) 2+5=7\sqrt{2+5}=\sqrt7.
ر) در همسایگی x=1x=1 مقدار x−2<0x-2<0 است و تابع تعریف نشده است، پس حد وجود ندارد.

گام ۴: ز) برای x→3+x\to3^+ داریم [x]=3[x]=3، پس x−23+1→14\dfrac{x-2}{3+1}\to\dfrac14.
ژ) cos⁡(−π3)=12\cos\left(-\frac{\pi}{3}\right)=\frac12.
س) sin⁡π4+cos⁡π4=22+22=2\sin\frac{\pi}{4}+\cos\frac{\pi}{4}=\frac{\sqrt2}{2}+\frac{\sqrt2}{2}=\sqrt2.
ش) برای x→−2+x\to-2^+ (مثلاً x=−1/9x=-1/9 و نظایر آن، یعنی −2<x<−1-2<x<-1) داریم [x]=−2[x]=-2، پس x−2→−2−2=1\dfrac{x}{-2}\to\dfrac{-2}{-2}=1.

گام ۵: ص) (x+3)(x−2)(x−4)(x−2)=x+3x−4→5−2=−52\dfrac{(x+3)(x-2)}{(x-4)(x-2)}=\dfrac{x+3}{x-4}\to\dfrac{5}{-2}=-\dfrac52.
ض) از چپ: [x]=−1[x]=-1 و حد برابر 0+(−1)=−10+(-1)=-1 است. از راست: [x]=0[x]=0 و حد برابر 00 است. حدهای چپ و راست برابر نیستند، پس حد وجود ندارد.

جواب نهایی

الف) −3-3
ب) −7-7
پ) 1212
ت) 12\frac12
ث) −1-1
ج) 1212
چ) وجود ندارد
ح) 00
خ) 33
د) وجود ندارد
ذ) 7\sqrt7
ر) وجود ندارد
ز) 14\frac14
ژ) 12\frac12
س) 2\sqrt2
ش) 11

تمرین ۴

ادامه از صفحهٔ قبل

اگر lim⁡x→2f(x)=3\lim_{x \to 2} f(x) = 3 و lim⁡x→2g(x)=0\lim_{x \to 2} g(x) = 0 و lim⁡x→2h(x)=−1\lim_{x \to 2} h(x) = -1 حدهای زیر را در صورت وجود بیابید.
الف) lim⁡x→2(f(x)+h(x))\lim_{x \to 2} (f(x)+h(x))
ب) lim⁡x→2(h(x))5\lim_{x \to 2} (h(x))^5
پ) lim⁡x→2f(x)g(x)\lim_{x \to 2} \frac{f(x)}{g(x)}
ت) lim⁡x→2g(x)f(x)\lim_{x \to 2} \frac{g(x)}{f(x)}
ث) lim⁡x→23f(x)g(x)−5h(x)\lim_{x \to 2} \frac{3f(x)}{g(x)-5h(x)}
ج) lim⁡x→21h(x)\lim_{x \to 2} \frac{1}{h(x)}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در همهٔ بخش‌ها از قوانین حد (حد مجموع، توان، تفاضل و خارج‌قسمت) استفاده می‌کنیم. قانون خارج‌قسمت فقط وقتی کاربرد دارد که حد مخرج صفر نباشد.

گام ۲: الف) حد مجموع برابر مجموع حدهاست:

lim⁡x→2(f(x)+h(x))=3+(−1)=2\lim_{x\to2}(f(x)+h(x)) = 3+(-1)=2

ب) حد توان برابر توان حد است:

lim⁡x→2(h(x))5=(−1)5=−1\lim_{x\to2}(h(x))^5=(-1)^5=-1

گام ۳: پ) حد صورت ۳ و حد مخرج ۰ است. چون مخرج به صفر می‌رسد و صورت به عدد غیرصفر ۳، خارج‌قسمت به هیچ عدد حقیقی‌ای نزدیک نمی‌شود، پس حد موجود نیست.
ت) حد مخرج 3≠03\neq0 است، پس:

lim⁡x→2g(x)f(x)=03=0\lim_{x\to2}\frac{g(x)}{f(x)}=\frac{0}{3}=0

گام ۴: ث) ابتدا حد مخرج را حساب می‌کنیم: 0−5(−1)=5≠00-5(-1)=5\neq0. پس:

lim⁡x→23f(x)g(x)−5h(x)=3×30−5(−1)=95\lim_{x\to2}\frac{3f(x)}{g(x)-5h(x)}=\frac{3\times3}{0-5(-1)}=\frac{9}{5}

ج) حد مخرج −1≠0-1\neq0 است، پس:

lim⁡x→21h(x)=1−1=−1\lim_{x\to2}\frac{1}{h(x)}=\frac{1}{-1}=-1

جواب نهایی

الف) 22
ب) −1-1
پ) حد وجود ندارد (مخرج به ۰ و صورت به ۳ میل می‌کند)
ت) 00
ث) 95\frac{9}{5}
ج) −1-1

تمرین ۵

ادامه از صفحهٔ قبل

نمودار دو تابع f(x)=∣x−3∣x−3f(x) = \frac{|x-3|}{x-3} و g(x)=1g(x)=1 را رسم کنید. آیا lim⁡x→3f(x)\lim_{x \to 3} f(x) موجود است؟ (چرا؟) lim⁡x→3g(x)\lim_{x \to 3} g(x) چطور؟ در چه نقاطی حد دو تابع با هم برابرند؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ابتدا ff را ساده می‌کنیم. اگر x>3x>3 باشد، ∣x−3∣=x−3|x-3|=x-3 و f(x)=1f(x)=1 است. اگر x<3x<3 باشد، ∣x−3∣=−(x−3)|x-3|=-(x-3) و f(x)=−1f(x)=-1 است. در x=3x=3 تابع تعریف نشده است.

گام ۲: رسم نمودار: ff برای x<3x<3 نیم‌خطی افقی در ارتفاع −1-1 است و در x=3x=3 یک دایرهٔ توخالی دارد. برای x>3x>3 نیم‌خطی افقی در ارتفاع 11 است و آن هم در x=3x=3 دایرهٔ توخالی دارد. نمودار g(x)=1g(x)=1 خطی افقی در ارتفاع 11 است.

گام ۳: حد ff در x=3x=3:

lim⁡x→3−f(x)=−1,lim⁡x→3+f(x)=1\lim_{x\to3^-}f(x)=-1,\qquad \lim_{x\to3^+}f(x)=1

چون حد چپ و راست برابر نیستند، lim⁡x→3f(x)\lim_{x\to3}f(x) وجود ندارد.

گام ۴: gg تابع ثابت است، پس در هر نقطه حد دارد و lim⁡x→3g(x)=1\lim_{x\to3}g(x)=1.

گام ۵: مقایسهٔ حدها: برای a>3a>3 داریم lim⁡x→af(x)=1=lim⁡x→ag(x)\lim_{x\to a}f(x)=1=\lim_{x\to a}g(x). برای a<3a<3 داریم lim⁡x→af(x)=−1≠1\lim_{x\to a}f(x)=-1\neq1. در a=3a=3 حد ff وجود ندارد. پس حد دو تابع فقط در نقاط x>3x>3 برابر است.

جواب نهایی

نمودار: ff برابر −1-1 برای x<3x<3 و برابر 11 برای x>3x>3 (با دایرهٔ توخالی در x=3x=3) و gg خط افقی y=1y=1 است.
lim⁡x→3f(x)\lim_{x\to3}f(x) وجود ندارد، چون حد چپ −1-1 و حد راست 11 است.
lim⁡x→3g(x)=1\lim_{x\to3}g(x)=1 وجود دارد.
حد دو تابع در همهٔ نقاط x>3x>3 با هم برابر است.

تمرین ۶

ادامه از صفحهٔ قبل

در هر یک از حالت‌های زیر دربارهٔ حد تابع f+gf+g چه می‌توان گفت؟
الف) اگر توابع ff و gg هیچ‌کدام در نقطه‌ای مانند aa حد نداشته باشند.
ب) اگر تابع ff در aa حد داشته باشد ولی تابع gg در aa حد نداشته باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) اگر هیچ‌کدام از ff و gg در aa حد نداشته باشند، دربارهٔ حد f+gf+g نمی‌توان نتیجهٔ قطعی گرفت. ممکن است حد داشته باشد و ممکن است نداشته باشد. دو مثال این را نشان می‌دهد.

گام ۲: مثال اول (حد وجود دارد): f(x)=[x]f(x)=[x] و g(x)=−[x]g(x)=-[x] در a=1a=1 حد ندارند، چون حد چپ ۰ و حد راست ۱ است. ولی f(x)+g(x)=0f(x)+g(x)=0 و داریم:

lim⁡x→1(f+g)=0\lim_{x\to1}(f+g)=0

گام ۳: مثال دوم (حد وجود ندارد): f(x)=g(x)=[x]f(x)=g(x)=[x] در a=1a=1 حد ندارند. برای مجموع آن‌ها f+g=2[x]f+g=2[x] حد چپ برابر ۰ و حد راست برابر ۲ است، پس lim⁡x→1(f+g)\lim_{x\to1}(f+g) وجود ندارد.

گام ۴: ب) فرض کنید ff در aa حد دارد و gg حد ندارد. اگر f+gf+g در aa حد داشت، آنگاه طبق قانون حد تفاضل، g=(f+g)−fg=(f+g)-f هم حد داشت. این با فرض در تناقض است.

گام ۵: پس در این حالت f+gf+g در aa حد ندارد. مثلاً f(x)=xf(x)=x و g(x)=[x]g(x)=[x] در a=1a=1: حد ff برابر ۱ است ولی f+gf+g حد چپ ۱ و حد راست ۲ دارد.

جواب نهایی

الف) نتیجهٔ قطعی نمی‌توان گرفت؛ f+gf+g ممکن است حد داشته باشد (مثل [x][x] و −[x]-[x]) یا نداشته باشد (مثل [x][x] و [x][x]).
ب) f+gf+g در aa حد ندارد.

تمرین ۷

ادامه از صفحهٔ قبل

اگر mm یک عدد صحیح باشد، حدهای زیر را در صورت وجود محاسبه کنید.
الف) lim⁡x→m+[x]\lim_{x \to m^+} [x]
ب) lim⁡x→m−[x]\lim_{x \to m^-} [x]
پ) lim⁡x→m[x]\lim_{x \to m} [x]
به طور کلی تابع f(x)=[x]f(x)=[x] در چه نقاطی حد دارد؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای عدد صحیح mm و xx کمی بزرگ‌تر از mm (یعنی m<x<m+1m<x<m+1) داریم [x]=m[x]=m. پس حد راست برابر است با:

lim⁡x→m+[x]=m\lim_{x \to m^+}[x]=m

گام ۲: برای xx کمی کوچک‌تر از mm (یعنی m−1<x<mm-1<x<m) داریم [x]=m−1[x]=m-1. پس حد چپ برابر است با:

lim⁡x→m−[x]=m−1\lim_{x \to m^-}[x]=m-1

گام ۳: چون حد راست و حد چپ برابر نیستند (m≠m−1m\neq m-1)، حد تابع در x=mx=m وجود ندارد:

lim⁡x→m[x] وجود ندارد\lim_{x \to m}[x]\ \text{وجود ندارد}

گام ۴: اگر aa عددی غیر صحیح باشد، در یک همسایگی aa مقدار [x][x] ثابت و برابر [a][a] است، پس حد راست و چپ برابرند و lim⁡x→a[x]=[a]\lim_{x\to a}[x]=[a]. بنابراین تابع جزء صحیح در همهٔ نقاط به‌جز اعداد صحیح حد دارد.

جواب نهایی

الف) mm
ب) m−1m-1
پ) وجود ندارد (چون حد راست و چپ برابر نیستند)
به طور کلی) f(x)=[x]f(x)=[x] در همهٔ اعداد حقیقی غیر صحیح حد دارد (برابر [a][a]) و در اعداد صحیح حد ندارد.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۱۳۶ ریاضی یازدهم تجربی