۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۱۲۷ ریاضی یازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۹ تمرین صفحهٔ ۱۲۷ کتاب ریاضی ۲؛ ۱ بخش دیگر این صفحه هنوز جوابِ بررسی‌شده ندارد.

  • ریاضی ۲
  • فصل ۶: حد و پیوستگی
  • پایهٔ یازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

برای تابع ff که نمودار آن داده شده، کدام‌یک درست و کدام‌یک نادرست است؟

[شکل]

الف) lim⁡x→1f(x)=2\lim_{x \rightarrow 1} f(x) = 2
ب) f(1)=2f(1) = 2
پ) f(2)=1f(2) = 1
ت) lim⁡x→−2+f(x)=∘\lim_{x \rightarrow -2^+} f(x) = \circ
ث) lim⁡x→−1f(x)=2\lim_{x \rightarrow -1} f(x) = 2
ج) lim⁡x→∘f(x)=1\lim_{x \rightarrow \circ} f(x) = 1
چ) lim⁡x→−2f(x)\lim_{x \rightarrow -2} f(x) وجود ندارد.
ح) lim⁡x→−1f(x)\lim_{x \rightarrow -1} f(x) وجود ندارد.

جواب این بخش هنوز بررسی نشده و این‌جا نیامده است؛ به شکل کتاب نیاز دارد، پس از خود صفحهٔ کتاب عکس بگیر. «حل با عکس» آن را گام‌به‌گام حل می‌کند.

تمرین ۲

مثالی از یک تابع، همراه با نمودار آن ارائه کنید که حد تابع در نقطهٔ ۲ مساوی ۱- باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: باید تابعی را انتخاب کنیم که وقتی xx به ۲ نزدیک می‌شود، مقدار آن به −1-1 نزدیک شود. ساده‌ترین انتخاب، تابع ثابت یا یک تابع خطی است؛ مثلاً f(x)=x−3f(x)=x-3.

گام ۲: حد را حساب می‌کنیم:

lim⁡x→2(x−3)=2−3=−1\lim_{x \rightarrow 2} (x-3)=2-3=-1

حد چپ و راست هر دو برابر −1-1 هستند، پس حد در ۲ وجود دارد و مساوی −1-1 است.

گام ۳: نمودار: خط راستی با شیب ۱ که محور yyها را در نقطهٔ (0,−3)(0,-3) و محور xxها را در نقطهٔ (3,0)(3,0) قطع می‌کند. این خط از نقطهٔ (2,−1)(2,-1) می‌گذرد. وقتی xx از چپ یا راست به ۲ نزدیک شود، ارتفاع نمودار به −1-1 نزدیک می‌شود.

گام ۴: (مثال دیگر برای تنوع) می‌توان تابع g(x)={x−3x≠25x=2g(x)=\begin{cases} x-3 & x\neq 2\\ 5 & x=2\end{cases} را هم گرفت که در آن g(2)=5g(2)=5 ولی حد همچنان −1-1 است؛ چون حد فقط به رفتار تابع در نزدیکی ۲ بستگی دارد، نه به مقدار در خود ۲. پاسخ‌های دیگر هم درست‌اند.

جواب نهایی

مثال: f(x)=x−3f(x)=x-3 که نمودارش خطی گذرنده از (2,−1)(2,-1) است و lim⁡x→2f(x)=−1\lim_{x \rightarrow 2} f(x)=-1 (پاسخ‌های دیگر هم ممکن است).

تمرین ۳

تابعی مانند ff ارائه کنید که در نقطهٔ ۳ حد نداشته باشد. f(3)=1f(3)=1.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای اینکه حد در ۳ وجود نداشته باشد، کافی است حد چپ و حد راست در ۳ برابر نباشند. مقدار f(3)f(3) هم باید برابر ۱ باشد. (مقدار تابع در خود نقطه در وجود حد نقشی ندارد.)

گام ۲: تابع زیر را در نظر می‌گیریم:

f(x)={2x>31x=30x<3f(x)=\begin{cases} 2 & x>3 \\ 1 & x=3 \\ 0 & x<3 \end{cases}

گام ۳: نمودار شامل نیم‌خط افقی y=0y=0 برای x<3x<3 (با دایرهٔ توخالی در نقطهٔ (3,0)(3,0))، نیم‌خط افقی y=2y=2 برای x>3x>3 (با دایرهٔ توخالی در (3,2)(3,2)) و یک نقطهٔ توپر در (3,1)(3,1) است.

گام ۴: حدهای یک‌طرفه را حساب می‌کنیم:

lim⁡x→3+f(x)=2,lim⁡x→3−f(x)=0\lim_{x\to 3^+}f(x)=2,\qquad \lim_{x\to 3^-}f(x)=0

چون این دو برابر نیستند، lim⁡x→3f(x)\lim_{x\to 3}f(x) وجود ندارد، در حالی که f(3)=1f(3)=1 است. پاسخ‌های دیگری هم ممکن است، مثلاً f(x)=∣x−3∣x−3f(x)=\dfrac{|x-3|}{x-3} برای x≠3x\neq 3 و f(3)=1f(3)=1.

جواب نهایی

f(x)={2x>31x=30x<3f(x)=\begin{cases} 2 & x>3 \\ 1 & x=3 \\ 0 & x<3 \end{cases} (حد راست ۲، حد چپ ۰، پس حد وجود ندارد و f(3)=1f(3)=1؛ پاسخ‌های دیگر هم ممکن است)

تمرین ۴

تابعی مانند ff ارائه کنید که در نقطهٔ ۲ تعریف نشده باشد. lim⁡x→2f(x)=4\lim_{x \rightarrow 2} f(x) = 4.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: باید تابعی بیابیم که در x=2x=2 تعریف نشده باشد، ولی وقتی xx به ۲ نزدیک می‌شود، مقدار آن به ۴ نزدیک شود.

گام ۲: تابع f(x)=2x2−8x2−4f(x)=\dfrac{2x^2-8}{x^2-4} را در نظر می‌گیریم. در x=2x=2 مخرج صفر می‌شود، پس f(2)f(2) تعریف نشده است.

گام ۳: برای x≠±2x\neq ±2 ساده می‌کنیم:

f(x)=2(x−2)(x+2)(x−2)(x+2)=2f(x)=\frac{2(x-2)(x+2)}{(x-2)(x+2)}=2

این مثال مناسب نیست (حد برابر ۲ می‌شود)، پس مثال ساده‌تر را انتخاب می‌کنیم:

f(x)={4x≠2f(x)=\begin{cases}4 & x\neq 2\end{cases}

یعنی f(x)=4f(x)=4 با دامنهٔ R−{2}\mathbb{R}-\{2\}.

گام ۴: نمودار ff خط افقی y=4y=4 است که در نقطهٔ (2,4)(2,4) یک «حفره» (دایرهٔ توخالی) دارد. وقتی xx از چپ یا راست به ۲ نزدیک می‌شود، مقدار f(x)f(x) همواره ۴ است، پس

lim⁡x→2f(x)=4\lim_{x\to 2}f(x)=4

ولی f(2)f(2) تعریف نشده است. (پاسخ‌های دیگر نیز ممکن است، مثلاً f(x)=x2−4x−2f(x)=\dfrac{x^2-4}{x-2} که برای x≠2x\neq2 برابر x+2x+2 است و حد آن در ۲ برابر ۴ است.)

جواب نهایی

مثال: f(x)=x2−4x−2f(x)=\dfrac{x^2-4}{x-2} (یا f(x)=4f(x)=4 با x≠2x\neq2) — در ۲ تعریف نشده و حد آن در ۲ برابر ۴ است (پاسخ‌های دیگر هم ممکن است).

تمرین ۵

دربارهٔ تابع با ضابطهٔ f(x)=x−2f(x)=\sqrt{x-2} موارد زیر را در صورت وجود محاسبه کنید:

[شکل]

الف) lim⁡x→2+f(x)\lim_{x \rightarrow 2^+} f(x)
ب) lim⁡x→3f(x)\lim_{x \rightarrow 3} f(x)
پ) lim⁡x→2f(x)\lim_{x \rightarrow 2} f(x)
ت) f(2)f(2)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: تابع f(x)=x−2f(x)=\sqrt{x-2} فقط برای x−2≥0x-2\ge 0، یعنی x≥2x\ge 2 تعریف شده است. پس دامنهٔ آن [2,+∞)[2,+\infty) است و برای x<2x<2 تعریف نشده است.

گام ۲: الف) وقتی xx از سمت راست به ۲ نزدیک می‌شود، x−2x-2 به ۰ از مقادیر مثبت نزدیک می‌شود. پس

lim⁡x→2+x−2=0=0\lim_{x\to 2^+}\sqrt{x-2}=\sqrt{0}=0

گام ۳: ب) نقطهٔ ۳ درون دامنه است و تابع در اطراف آن تعریف شده و پیوسته است:

lim⁡x→3x−2=1=1\lim_{x\to 3}\sqrt{x-2}=\sqrt{1}=1

گام ۴: پ) برای وجود حد در ۲ باید حد چپ و راست وجود داشته و برابر باشند. حد چپ وجود ندارد، چون تابع برای x<2x<2 تعریف نشده است (مانند مثال ۲). پس lim⁡x→2f(x)\lim_{x\to 2}f(x) وجود ندارد.

گام ۵: ت) f(2)=2−2=0=0f(2)=\sqrt{2-2}=\sqrt{0}=0، پس f(2)f(2) موجود است و برابر ۰ است.

جواب نهایی

الف) 00
ب) 11
پ) حد وجود ندارد (حد چپ در ۲ وجود ندارد)
ت) f(2)=0f(2)=0

تمرین ۶

تابع با ضابطهٔ f(x)={xx>∘−xx<∘f(x) = \begin{cases} x & x > \circ \\ -x & x < \circ \end{cases} را در نظر می‌گیریم.
آیا ff در نقطهٔ صفر حد دارد؟ آیا f(∘)f(\circ) موجود است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ضابطهٔ تابع برای x>0x>0 برابر f(x)=xf(x)=x و برای x<0x<0 برابر f(x)=−xf(x)=-x است؛ یعنی f(x)=∣x∣f(x)=|x| و در x=0x=0 تعریف نشده است.

گام ۲: حد راست: وقتی x→0+x\to 0^+ داریم x>0x>0 پس

lim⁡x→0+f(x)=lim⁡x→0+x=0\lim_{x\to 0^+} f(x)=\lim_{x\to 0^+} x=0

گام ۳: حد چپ: وقتی x→0−x\to 0^- داریم x<0x<0 پس

lim⁡x→0−f(x)=lim⁡x→0−(−x)=0\lim_{x\to 0^-} f(x)=\lim_{x\to 0^-} (-x)=0

گام ۴: چون حد راست و حد چپ برابرند، حد تابع در صفر موجود است و برابر ۰ است.

گام ۵: در ضابطهٔ تابع برای x=0x=0 مقداری داده نشده است، پس f(0)f(0) موجود نیست (تابع در صفر تعریف نشده است). این همان حالت «الف» در جمع‌بندی درس است: حد وجود دارد ولی f(a)f(a) موجود نیست.

جواب نهایی

حد تابع در صفر موجود و برابر 00 است (lim⁡x→0f(x)=0\lim_{x\to 0} f(x)=0)؛ ولی f(0)f(0) موجود نیست.

تمرین ۷

توابع زیر را در نظر بگیرید و به سؤالات پاسخ دهید:

h(x)={2x+1x≠23x=2,g(x)=2x+1(x≠2),f(x)=2x+1h(x)=\begin{cases} 2x+1 & x \neq 2 \\ 3 & x=2 \end{cases} \quad , \quad g(x)=2x+1 \quad (x \neq 2) \quad , \quad f(x)=2x+1

الف) مقادیر f(2)f(2)، h(2)h(2) و g(2)g(2) را در صورت وجود به‌دست آورید.
ب) حدهای زیر را محاسبه کنید:

lim⁡x→2f(x),lim⁡x→2g(x),lim⁡x→2h(x)\lim_{x \rightarrow 2} f(x) \quad , \quad \lim_{x \rightarrow 2} g(x) \quad , \quad \lim_{x \rightarrow 2} h(x)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: مقدار هر تابع در x=2x=2 را حساب می‌کنیم.

  • f(x)=2x+1f(x)=2x+1 در همهٔ نقاط تعریف شده است: f(2)=2×2+1=5f(2)=2\times 2+1=5.
  • hh در x=2x=2 با ضابطهٔ دوم تعریف شده است: h(2)=3h(2)=3.
  • gg فقط برای x≠2x\neq 2 تعریف شده است، پس g(2)g(2) وجود ندارد.

گام ۲: برای حد در x=2x=2 فقط مقادیر تابع در نزدیکی ۲ (با x≠2x\neq 2) مهم است، نه مقدار در خود ۲. هر سه تابع در نزدیکی ۲ (و x≠2x\neq 2) برابر 2x+12x+1 هستند.

گام ۳: وقتی xx به ۲ نزدیک می‌شود، 2x+12x+1 به 2×2+1=52\times 2+1=5 نزدیک می‌شود. بنابراین:

lim⁡x→2f(x)=lim⁡x→2g(x)=lim⁡x→2h(x)=5\lim_{x\to 2} f(x)=\lim_{x\to 2} g(x)=\lim_{x\to 2} h(x)=5

گام ۴: نتیجه: هر سه تابع حد یکسان ۵ دارند، ولی مقدار آن‌ها در ۲ فرق دارد: f(2)=5f(2)=5 (حد با مقدار تابع برابر است)، h(2)=3≠5h(2)=3\neq 5، و g(2)g(2) تعریف نشده است. این همان سه حالت درس است.

جواب نهایی

الف) f(2)=5f(2)=5، h(2)=3h(2)=3، و g(2)g(2) وجود ندارد.
ب) lim⁡x→2f(x)=5\lim_{x\to 2} f(x)=5، lim⁡x→2g(x)=5\lim_{x\to 2} g(x)=5، lim⁡x→2h(x)=5\lim_{x\to 2} h(x)=5

تمرین ۸

آیا حد تابع زیر در x=2x=2 موجود است؟

f(x)={−x+2x>2−2x=2x−3x<2f(x)=\begin{cases} -x+2 & x > 2 \\ -2 & x = 2 \\ x-3 & x < 2 \end{cases}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای وجود حد در x=2x=2 باید حد راست و حد چپ وجود داشته و برابر باشند. مقدار تابع در خود نقطهٔ ۲ در حد اثری ندارد.

گام ۲: حد راست (x>2x>2 و ضابطهٔ −x+2-x+2):

lim⁡x→2+f(x)=−2+2=0\lim_{x \rightarrow 2^+} f(x)=-2+2=0

گام ۳: حد چپ (x<2x<2 و ضابطهٔ x−3x-3):

lim⁡x→2−f(x)=2−3=−1\lim_{x \rightarrow 2^-} f(x)=2-3=-1

گام ۴: چون 0≠−10\neq -1، حد راست و چپ برابر نیستند، پس حد تابع در x=2x=2 وجود ندارد (هرچند f(2)=−2f(2)=-2 تعریف شده است).

جواب نهایی

خیر؛ حد راست برابر ۰ و حد چپ برابر ۱- است، پس lim⁡x→2f(x)\lim_{x \rightarrow 2} f(x) وجود ندارد.

تمرین ۹

نمودار تابع با ضابطهٔ f(x)={x2+2x>∘−2x−2x≤∘f(x) = \begin{cases} x^2+2 & x > \circ \\ -2x-2 & x \le \circ \end{cases} را رسم کنید و حد تابع در صفر را ــ در صورت وجود ــ بیابید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای x>0x>0 نمودار بخشی از سهمی y=x2+2y=x^2+2 است. نقاط آن (1,3)(1,3) و (2,6)(2,6) هستند و از نقطهٔ (0,2)(0,2) شروع می‌شود. این نقطه توخالی است، چون x=0x=0 در این ضابطه نیست.

گام ۲: برای x≤0x\le 0 نمودار نیم‌خط y=−2x−2y=-2x-2 است. نقاط آن (−1,0)(-1,0) و (−2,2)(-2,2) هستند و در (0,−2)(0,-2) با نقطهٔ توپر پایان می‌یابد، چون f(0)=−2f(0)=-2. دو بخش نمودار در x=0x=0 به هم وصل نمی‌شوند و نمودار در آنجا یک پرش دارد.

گام ۳: حد راست در صفر:

lim⁡x→0+(x2+2)=2\lim_{x\to 0^+}(x^2+2)=2

گام ۴: حد چپ در صفر:

lim⁡x→0−(−2x−2)=−2\lim_{x\to 0^-}(-2x-2)=-2

گام ۵: حد چپ و حد راست برابر نیستند (−2≠2-2\neq 2)، پس حد تابع در صفر وجود ندارد. در عین حال f(0)=−2f(0)=-2 موجود است.

جواب نهایی

نمودار: بخشی از سهمی y=x2+2y=x^2+2 برای x>0x>0 با نقطهٔ توخالی (0,2)(0,2) و نیم‌خط y=−2x−2y=-2x-2 برای x≤0x\le 0 با نقطهٔ توپر (0,−2)(0,-2).
حد راست =2=2 و حد چپ =−2=-2 است، پس lim⁡x→0f(x)\lim_{x\to 0}f(x) وجود ندارد.

تمرین ۱۰

اگر f(x)=∣x∣xf(x) = \frac{|x|}{x}، نمودار ff را رسم کنید. آیا lim⁡x→∘f(x)\lim_{x \rightarrow \circ} f(x) موجود است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: ابتدا ضابطهٔ تابع را بدون قدر مطلق می‌نویسیم. دامنهٔ ff همهٔ اعداد حقیقی غیر از صفر است:

f(x)=∣x∣x={xx=1x>0−xx=−1x<0f(x)=\frac{|x|}{x}=\begin{cases} \dfrac{x}{x}=1 & x>0 \\[2mm] \dfrac{-x}{x}=-1 & x<0 \end{cases}

گام ۲: رسم نمودار: برای x>0x>0 نیم‌خط افقی y=1y=1 و برای x<0x<0 نیم‌خط افقی y=−1y=-1 رسم می‌شود. در x=0x=0 تابع تعریف نشده است، پس در نقطهٔ (0,1)(0,1) و (0,−1)(0,-1) دایرهٔ توخالی می‌گذاریم (نمودار شامل دو نیم‌خط جدا از هم است).

گام ۳: حد راست و حد چپ را حساب می‌کنیم:

lim⁡x→0+f(x)=1,lim⁡x→0−f(x)=−1\lim_{x\to 0^+}f(x)=1,\qquad \lim_{x\to 0^-}f(x)=-1

گام ۴: چون حد راست و حد چپ برابر نیستند (1≠−11\neq -1)، حد تابع در x=0x=0 وجود ندارد.

جواب نهایی

نمودار: نیم‌خط y=1y=1 برای x>0x>0 و نیم‌خط y=−1y=-1 برای x<0x<0 (با دایره‌های توخالی در انتهای آن‌ها روی محور yy)؛ lim⁡x→0f(x)\lim_{x\to0}f(x) وجود ندارد، زیرا حد راست ۱ و حد چپ ۱- است.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۱۲۷ ریاضی یازدهم تجربی