کار در کلاس
از مدرسه به خانه برمیگشتم و داشتم از کنار دکهٔ روزنامهفروشی رد میشدم که جملهٔ درشت یکی از روزنامهها نظرم را جلب کرد: «درصورتیکه رشد اقتصاد سالانه یک درصد باشد، در سال ۱۴۰۰ نرخ (شاخص) بیکاری تحصیلکردگان آموزش عالی به ۴۸ درصد خواهد رسید».
با خودم گفتم پس در زمانی که ما قرار است شاغل شویم، احتمالِ یافتن شغل، پنجاه ــ پنجاه است. تا به حال به این مسئله توجه نکرده بودم و فکر میکردم اگر درس بخوانم، شغل خوبی خواهم داشت و میپنداشتم درس خواندن سخت است! اما نسبت به کار پیدا کردن خیلی راحتتر است.
این جمله را با معلم درس آمار در میان گذاشتم. او گفت: نرخ بیکاری عبارت است از نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال. این نرخ با رشد اقتصادی پنج درصد نیز محاسبه شده و اگر رشد اقتصادی ۵ درصد برای کشور به دست آید، نرخ بیکاری تحصیلکردگان به ۳۶ درصد میرسد. سپس او با یک توضیح و چند سؤال، نظرم را دربارهٔ همهٔ ماجرا عوض کرد.
بیکار به فردی بالای ۱۶ سال میگویند که بهطور موقت بیکار شده یا در جستوجوی شغل باشد یا منتظر شروع یک کار جدید از تاریخ مشخصی باشد. این تعریف برای تمام کشورها یکسان است.
جمعیت فعال شامل هر دو جمعیت شاغل و جمعیت بیکار میشود.
به نظر شما آیا شاخص بیکاری برای چهار زیرگروه رشتههای تحصیلی یکسان است؟ در هر رشته چطور؟
جواب گامبهگام
گام ۱: نرخ بیکاری برابر است با نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال، یعنی . جمعیت فعال شامل شاغلان و بیکاران است.
گام ۲: عدد ۴۸ درصد (یا ۳۶ درصد) میانگین کلِ تحصیلکردگان آموزش عالی است. این عدد برای همهٔ رشتهها یکسان نیست، چون میانگین کل، تفاوت رشتهها را پنهان میکند.
گام ۳: در هر زیرگروه (مثلاً علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی) تعداد فارغالتحصیلان، تعداد شاغلان و تعداد بیکاران فرق دارد. پس نسبت بیکاران به جمعیت فعال هم در هر زیرگروه متفاوت میشود.
گام ۴: برای هر رشته باید نرخ را جداگانه حساب کرد: . ممکن است در زیرگروهی نرخ بیکاری از ۴۸ درصد بیشتر و در زیرگروه دیگر کمتر باشد. بنابراین جملهٔ «احتمال یافتن شغل پنجاهـپنجاه است» برای همهٔ رشتهها درست نیست.
(این پرسش پاسخ باز دارد و بیانهای دیگر هم پذیرفته است.)
جواب نهایی
خیر؛ نرخ بیکاری برای زیرگروهها یکسان نیست و در هر رشته باید جداگانه از نسبت بیکاران همان رشته به جمعیت فعال همان رشته محاسبه شود.