فعالیت ۲
پلی که روی رودخانهٔ سیمینهرود در استان آذربایجان غربی ساخته شده، طبق قرارداد میان پیمانکار و وزارت راه باید در تیر ۱۳۹۵ افتتاح شود. اگر احداث این پل زودتر از موعد مقرر انجام شود، به دلیل هزینهٔ نگهداری پل و عدم استفاده از آن (بهخاطر پایان نیافتن بقیهٔ جادهٔ مواصلاتی به پل) به ضرر است. همچنین تأخیر در زمان افتتاح پل نیز موجب خسارت به صاحب کار (وزارت راه) است. بر این اساس مطابق قرارداد میان پیمانکار و وزارت راه به ازای هر یک ماه اختلاف با زمان تحویل، پیمانکار متعهد است یکمیلیون تومان جریمه پرداخت کند. تحویل پروژه به روز بستگی ندارد؛ بلکه به ماه تحویل بستگی دارد.
الف. نمودار تابع جریمه برحسب زمان تحویل پروژه در ماههای مختلف را کامل کنید.
[شکل: نمودار؛ محور عمودی: مبلغ جریمه (میلیون تومان)؛ محور افقی: ماه تحویل؛ ماهها: اسفند۹۴، فروردین۹۵، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن، اسفند، فروردین۹۶؛ نقطهٔ A؛ تحویل در ماه سوم، مبلغ جریمه یک میلیون تومان]
ب. آیا میتوانید این نمودار را به زبان یک تابع قدر مطلقی بیان کنید؟
ج. اگر پیمانکار چهار میلیون تومان جریمه پرداخت کرده باشد، تحویل پروژه در چه ماه یا ماههایی میتواند انجام شده باشد؟ چرا؟ پاسخ این پرسش را به کمک نمودار بالا و ضابطهٔ تابع قدر مطلق بهدستآمده توضیح دهید.
جواب گامبهگام
گام ۱: موعد تحویل تیر ۱۳۹۵ است و به ازای هر ماه اختلاف با آن، ۱ میلیون تومان جریمه میشود. ماهها را از اسفند ۹۴ با شمارهٔ ۱ شمارهگذاری میکنیم. پس فروردین ۲، اردیبهشت ۳، خرداد ۴، تیر ۵، مرداد ۶، شهریور ۷، مهر ۸، آبان ۹ و … است.
گام ۲ (الف): جریمه در هر ماه برابر تعداد ماههای فاصله با تیر است.
| ماه | اسفند۹۴ | فروردین | اردیبهشت | خرداد | تیر | مرداد | شهریور | مهر | آبان | آذر | دی | بهمن | اسفند | فروردین۹۶ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| جریمه (میلیون تومان) | ۴ | ۳ | ۲ | ۱ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
نقاط را در نمودار علامت میزنیم. چپِ تیر، نقاط روی نیمخطی با شیب و راستِ تیر، روی نیمخطی با شیب قرار میگیرند. دو نیمخط در نقطهٔ به هم میرسند و نمودار شکل «V» دارد.
گام ۳ (ب): اگر شمارهٔ ماه تحویل باشد، ضابطهٔ دوبخشی تابع چنین است:
طبق تعریف قدر مطلق این تابع به صورت نوشته میشود. بنابراین بله، نمودار را میتوان با تابع قدر مطلقی بیان کرد.
گام ۴ (ج): جریمهٔ ۴ میلیون تومان یعنی :
در نمودار، خط افقی نمودار را در دو نقطه قطع میکند. همان اسفند ۱۳۹۴ (۴ ماه زودتر) و همان آبان ۱۳۹۵ (۴ ماه دیرتر) است. پس تحویل در یکی از این دو ماه انجام شده است.
جواب نهایی
الف) جریمه از اسفند ۹۴ تا فروردین ۹۶ به ترتیب ۴، ۳، ۲، ۱، ۰، ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹ میلیون تومان است. نمودار V شکل با رأس در تیر است.
ب) بله، (با شمارهٔ ۱ برای اسفند ۹۴ و شمارهٔ ۵ برای تیر ۹۵)
ج) جوابهای و دارد، یعنی تحویل در اسفند ۱۳۹۴ یا آبان ۱۳۹۵ بوده است.