۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۸۳ ریاضی و آمار دوازدهم

جواب گام‌به‌گام ۶ تمرین صفحهٔ ۸۳ کتاب ریاضی و آمار ۳.

  • ریاضی و آمار ۳
  • فصل ۳: الگوهای غیر خطی
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

با نوشتن جمله‌های رابطه‌های بازگشتی مشخص کنید کدام یک از آن‌ها یک دنبالهٔ هندسی را تشکیل می‌دهد.

۱) an+1=(an)2a_{n+1} = (a_n)^2 ، a1=12a_1 = \frac{1}{2}

۲) an+1=23ana_{n+1} = \frac{2}{3}a_n ، a1=12a_1 = \frac{1}{2}

۳) an+1=11+ana_{n+1} = \frac{1}{1+a_n} ، a1=1a_1 = 1

۴) an+1=2ana_{n+1} = 2a_n ، a1=1a_1 = 1

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: دنباله وقتی هندسی است که نسبت هر جمله به جملهٔ قبل از آن همیشه عددی ثابت باشد. پس چند جملهٔ اول هر دنباله را می‌نویسیم و نسبت‌ها را می‌سنجیم.

گام ۲: گزینهٔ ۱: a1=12a_1=\frac12، a2=(12)2=14a_2=\left(\frac12\right)^2=\frac14، a3=(14)2=116a_3=\left(\frac14\right)^2=\frac1{16}. نسبت‌ها:

a2a1=12,a3a2=14\frac{a_2}{a_1}=\frac12,\qquad \frac{a_3}{a_2}=\frac14

این دو نسبت برابر نیستند، پس دنباله هندسی نیست.

گام ۳: گزینهٔ ۲: a1=12a_1=\frac12، a2=23×12=13a_2=\frac23\times\frac12=\frac13، a3=23×13=29a_3=\frac23\times\frac13=\frac29. نسبت‌ها:

a2a1=23,a3a2=23\frac{a_2}{a_1}=\frac23,\qquad \frac{a_3}{a_2}=\frac23

از رابطهٔ an+1=23ana_{n+1}=\frac23a_n هم پیداست که نسبت همیشه 23\frac23 است. پس دنباله هندسی است.

گام ۴: گزینهٔ ۳: a1=1a_1=1، a2=11+1=12a_2=\frac{1}{1+1}=\frac12، a3=11+12=23a_3=\frac{1}{1+\frac12}=\frac23. نسبت‌ها:

a2a1=12,a3a2=43\frac{a_2}{a_1}=\frac12,\qquad \frac{a_3}{a_2}=\frac43

این دو نسبت برابر نیستند، پس دنباله هندسی نیست.

گام ۵: گزینهٔ ۴: a1=1a_1=1، a2=2a_2=2، a3=4a_3=4، a4=8a_4=8. از رابطهٔ an+1=2ana_{n+1}=2a_n نسبت همیشه 22 است، پس دنباله هندسی است.

جواب نهایی

گزینه‌های ۲ و ۴ دنبالهٔ هندسی‌اند (با نسبت مشترک 23\frac23 و 22)؛ گزینه‌های ۱ و ۳ هندسی نیستند.

تمرین ۲

با توجه به مفهوم دنبالهٔ هندسی و نسبت مشترک جملات دنبالهٔ هندسی ثابت کنید هرگاه aa و bb و cc سه جملهٔ متوالی یک دنبالهٔ هندسی باشند، آن‌گاه a×c=b2a \times c = b^2. (bb را واسطهٔ هندسی میان aa و cc می‌نامند.)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: فرض می‌کنیم aa و bb و cc سه جملهٔ متوالی یک دنبالهٔ هندسی با نسبت مشترک rr باشند. طبق تعریف دنبالهٔ هندسی، هر جمله از ضرب جملهٔ قبل در rr به‌دست می‌آید.

گام ۲: بنابراین جملهٔ دوم و سوم را بر حسب aa و rr می‌نویسیم:

b=ar,c=br=ar2b = ar \qquad , \qquad c = br = ar^2

گام ۳: حاصل‌ضرب a×ca \times c را حساب می‌کنیم:

a×c=a×ar2=a2r2a \times c = a \times ar^2 = a^2r^2

گام ۴: از طرف دیگر:

b2=(ar)2=a2r2b^2 = (ar)^2 = a^2r^2

پس a×c=b2a \times c = b^2 و حکم ثابت شد.

(راه دیگر: چون نسبت مشترک ثابت است، ba=cb\frac{b}{a} = \frac{c}{b} و با ضرب طرفین در وسطین، b2=acb^2 = ac.)

جواب نهایی

a×c=b2a \times c = b^2 ثابت شد (زیرا b=arb=ar و c=ar2c=ar^2 و هر دو طرف برابر a2r2a^2r^2 هستند).

تمرین ۳

اگر xx و x+2x+2 و x+3x+3 سه جملهٔ متوالی یک دنبالهٔ هندسی باشند، مقدار xx را به‌دست آورید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در دنبالهٔ هندسی، نسبت جملهٔ دوم به اول با نسبت جملهٔ سوم به دوم برابر است (نسبت مشترک):

x+2x=x+3x+2\frac{x+2}{x}=\frac{x+3}{x+2}

گام ۲: طرفین وسطین می‌کنیم (با شرط x≠0x\neq 0 و x≠−2x\neq -2):

(x+2)2=x(x+3)(x+2)^2=x(x+3)

گام ۳: عبارت‌ها را بسط می‌دهیم:

x2+4x+4=x2+3xx^2+4x+4=x^2+3x

پس x=−4x=-4.

گام ۴: بررسی: به‌ازای x=−4x=-4 جمله‌ها −4-4 و −2-2 و −1-1 هستند و نسبت مشترک آن‌ها −2−4=−1−2=12\frac{-2}{-4}=\frac{-1}{-2}=\frac{1}{2} است، پس دنبالهٔ هندسی است.

جواب نهایی

x=−4x=-4

تمرین ۴

سرطان از تکثیر بیش از حد سلول‌ها در بدن ایجاد می‌شود. در فردی که به سرطان سینه^۱ مبتلاست، از روش‌های مختلفی از جمله شیمی‌درمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. در این روش معمولاً دارو چندین دفعه به بیمار تجویز می‌شود و هر بار درصدی از سلول‌های سرطانی از بین می‌رود.

الف) اگر داروی شیمی‌درمانی هر بار ۶۰٪ سلول‌های سرطانی فردی را از بین ببرد و اگر تودهٔ سرطانی او در ابتدا 101210^{12} سلول داشته باشد، پس از ۳ بار شیمی‌درمانی چه تعداد سلول سرطانی در بدن این فرد باقی می‌ماند؟

ب) فرض کنید پس از اولین شیمی‌درمانی، رشد تودهٔ سرطانی متوقف شده است. برای اینکه این شخص به‌طور کامل درمان شود، ابتدا باید تعداد سلول‌های سرطانی‌اش به کمک شیمی‌درمانی کمتر از 7×1067 \times 10^6 سلول شود و سپس با کوچک شدن تودهٔ سرطانی به کمک جراحی، باقی‌ماندهٔ سلول‌های سرطانی او برداشته شود. برای این منظور، مطابق اطلاعات مسئله این شخص چند مرتبه باید شیمی‌درمانی شود؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: هر بار شیمی‌درمانی ۶۰٪ سلول‌ها از بین می‌رود، پس ۴۰٪ باقی می‌ماند. تعداد سلول‌ها بعد از هر بار در 0/40/4 ضرب می‌شود. این یک دنبالهٔ هندسی با a1=1012a_1 = 10^{12} و r=0/4r = 0/4 است. بعد از nn بار شیمی‌درمانی، تعداد سلول‌ها 1012×(0/4)n10^{12}\times(0/4)^n است.

گام ۲ (الف): برای n=3n=3 داریم:

1012×(0/4)3=1012×0/064=6/4×101010^{12}\times(0/4)^3 = 10^{12}\times 0/064 = 6/4\times 10^{10}

گام ۳ (ب): باید 1012×(0/4)n<7×10610^{12}\times(0/4)^n < 7\times10^6 باشد، یعنی:

(0/4)n<7×10−6(0/4)^n < 7\times 10^{-6}

گام ۴: توان‌های 0/40/4 را حساب می‌کنیم:
(0/4)10≈1/05×10−4(0/4)^{10}\approx 1/05\times10^{-4} و (0/4)12≈1/68×10−5(0/4)^{12}\approx 1/68\times10^{-5} که هنوز بزرگ‌تر از 7×10−67\times10^{-6} است.
(0/4)13≈6/71×10−6(0/4)^{13}\approx 6/71\times10^{-6} که کوچک‌تر از 7×10−67\times10^{-6} است.

گام ۵: پس بعد از ۱۳ بار، تعداد سلول‌ها حدود 6/71×1066/71\times10^{6} است که کمتر از 7×1067\times10^6 است. بعد از ۱۲ بار، حدود 1/68×1071/68\times10^{7} سلول باقی می‌ماند که کافی نیست.

جواب نهایی

الف) 6/4×10106/4\times10^{10} سلول
ب) ۱۳ مرتبه

تمرین ۵

میان دو عدد aa و bb، nn عدد را طوری قرار می‌دهیم که جملات دنباله شروع از aa و ختم به bb یک دنبالهٔ هندسی تشکیل دهند. ثابت کنید نسبت مشترک دنباله‌های هندسی از رابطهٔ rn+1=bar^{n+1} = \frac{b}{a} به‌دست می‌آید. (راهنمایی: تعداد کل جملات (n+2)(n+2) جمله است.)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: دنباله را با جمله‌های aa تا bb می‌نویسیم: aa، سپس nn عدد میانی، سپس bb. پس تعداد کل جمله‌ها n+2n+2 است و aa جملهٔ اول و bb جملهٔ (n+2)(n+2)ام است.

گام ۲: طبق رابطهٔ جملهٔ عمومی دنبالهٔ هندسی با جملهٔ اول a1=aa_1=a و نسبت مشترک rr داریم:

ak=a rk−1a_k = a\,r^{k-1}

گام ۳: برای k=n+2k=n+2 می‌نویسیم:

an+2=a r(n+2)−1=a rn+1a_{n+2} = a\,r^{(n+2)-1} = a\,r^{n+1}

گام ۴: چون جملهٔ آخر برابر bb است، b=a rn+1b = a\,r^{n+1}. با تقسیم دو طرف بر aa (با فرض a≠0a\neq 0 که در دنبالهٔ هندسی لازم است) به دست می‌آید:

rn+1=bar^{n+1}=\frac{b}{a}

جواب نهایی

rn+1=bar^{n+1}=\dfrac{b}{a} (چون b=an+2=a rn+1b=a_{n+2}=a\,r^{n+1})

تمرین ۶

جملهٔ سوم یک دنبالهٔ هندسی ۲۷ و جملهٔ پنجم همین دنباله ۲۴۳ است. جملهٔ هفتم این دنبالهٔ هندسی را به‌دست آورید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: جملهٔ عمومی دنبالهٔ هندسی an=a1rn−1a_n = a_1 r^{n-1} است. بنابراین a3=a1r2=27a_3 = a_1 r^2 = 27 و a5=a1r4=243a_5 = a_1 r^4 = 243.

گام ۲: جملهٔ پنجم را بر جملهٔ سوم تقسیم می‌کنیم:

a5a3=r2=24327=9\frac{a_5}{a_3} = r^2 = \frac{243}{27} = 9

پس r=3r = 3 یا r=−3r = -3. در هر دو حالت r2=9r^2 = 9 است.

گام ۳: جملهٔ هفتم دو گام بعد از جملهٔ پنجم است، پس:

a7=a5×r2=243×9=2187a_7 = a_5 \times r^2 = 243 \times 9 = 2187

گام ۴: بررسی: a1=279=3a_1 = \frac{27}{9} = 3 و a7=3×r6=3×729=2187a_7 = 3 \times r^6 = 3 \times 729 = 2187. جواب با هر دو مقدار rr یکسان است.

جواب نهایی

a7=2187a_7 = 2187

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۸۳ ریاضی و آمار دوازدهم