فعالیت
[نمودار: میزان دارو در خون (mg) بر حسب زمان (ساعت)؛ محور عمودی از ۰ تا ۱۰۰، محور افقی از ۰ تا ۱۰]
شخصی ۱۰۰ میلیگرم از دارویی که نیمعمر آن یک ساعت است، مصرف کرده است. با توجه به نمودار «میزان دارو در خون ــ زمان» به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
الف) میزان دارو در بدن شخص پس از چند نیمعمر، کمتر از ۲۰ میلیگرم خواهد بود؟ آیا میتوانید مشخص کنید میزان دارو در بدن شخص در چه زمانی صفر خواهد شد؟ چرا؟
ب) اگر میزان داروی موجود در بدن شخص پس از امین نیمعمر باشد، رابطۀ بازگشتی میزان دارو در بدن شخص چگونه است؟ با توجه به تعریف دنباله و نیز تعریف نیمعمر، هر جملۀ دنباله از حاصلضرب عدد ثابت ...... در جملۀ پیشین بهدست میآید؛ یعنی:
ج) ضابطۀ تابعی (جملۀ عمومی) دنباله را مشخص کنید.
جواب گامبهگام
الف)
گام ۱: پس از هر نیمعمر (یک ساعت) مقدار دارو نصف میشود: ۱۰۰ ← ۵۰ ← ۲۵ ← ۱۲٫۵. پس از دو نیمعمر مقدار دارو ۲۵ میلیگرم است که از ۲۰ بیشتر است، ولی پس از سه نیمعمر ۱۲٫۵ میلیگرم میشود که کمتر از ۲۰ است.
گام ۲: مقدار دارو پس از نیمعمر برابر است. این مقدار با نصفشدنهای پیدرپی هرگز صفر نمیشود، چون نصفِ هر عدد مثبت باز هم مثبت است. پس زمانی را که مقدار دارو دقیقاً صفر شود نمیتوان مشخص کرد. مقدار دارو فقط به صفر نزدیک و نزدیکتر میشود.
ب)
گام ۳: طبق تعریف نیمعمر، مقدار دارو بعد از هر نیمعمر نصف مقدار قبلی است. پس هر جمله از ضرب عدد ثابت در جملۀ پیشین بهدست میآید:
ج)
گام ۴: با ادامۀ الگو داریم:
توان همیشه یک واحد از شمارۀ جمله کمتر است، پس:
بررسی: برای داریم که با بالا یکسان است.
جواب نهایی
الف) پس از ۳ نیمعمر مقدار دارو کمتر از ۲۰ میلیگرم میشود (۱۲٫۵ میلیگرم). مقدار دارو هرگز دقیقاً صفر نمیشود، چون نصفِ عدد مثبت همیشه مثبت است.
ب) عدد ثابت است و .
ج) و