فعالیت
هدی برای یافتن زاویهٔ خارجی یکی از رأسهای مثلث به ترتیب زیر عمل کرد. راه حل او را کامل کنید.
[شکل: مثلث ABC با و و زاویههای و در رأس A]
[شکل: مثلث ABC با و و زاویههای و در رأس B]
او رابطهٔ جالبی را مشاهده کرد. آیا میتوانید حدس بزنید چه رابطهای؟
هدی با خودش فکر کرد: «آیا هر زاویهٔ خارجی مثلث برابر با مجموع دو زاویهٔ داخلی دیگر آن مثلث است؟» با یک مثال دیگر حدس خود را بررسی کرد.
[شکل: مثلث ABC با و و زاویههای و در رأس C]
این آزمایش نیز حدس او را تأیید کرد. آیا حدسزدن و آزمایشکردن کافی است؟ چرا؟
یکی از دوستان هدی راه حل او را به صورت کلی و بدون درنظرگرفتن مثال نوشت تا به این ترتیب، درستی حدس او را اثبات کند.
[شکل: مثلث ABC با زاویههای و در رأس A]
جواب گامبهگام
گام ۱: در رأس B زاویههای و داده شدهاند. زاویهٔ داخلی را با مجموع زاویههای مثلث پیدا میکنیم:
گام ۲: و مکملاند، پس:
رابطه: . یعنی زاویهٔ خارجی برابر مجموع دو زاویهٔ داخلی غیرمجاور آن است.
گام ۳: در رأس C زاویههای و داده شدهاند:
باز هم ، پس حدس هدی تأیید شد.
گام ۴: حدسزدن و آزمایشکردن با چند مثال کافی نیست، زیرا مثالها فقط چند مثلث خاص را بررسی میکنند و ممکن است مثلثی پیدا شود که در آن رابطه برقرار نباشد. برای اطمینان باید برای هر مثلثی استدلال کلی (اثبات) بیاوریم.
گام ۵: در اثبات کلی، و است. چون دو مجموع با هم برابرند و در هر دو هست، آن را حذف میکنیم و میرسیم به . این برای هر مثلثی برقرار است.
جواب نهایی
و
و
رابطه: در هر مثلث، هر زاویهٔ خارجی برابر مجموع دو زاویهٔ داخلی غیرمجاور آن است.
حدسزدن و آزمایشکردن کافی نیست، چون مثالها همهٔ مثلثها را پوشش نمیدهند و برای اطمینان باید اثبات کلی نوشت.