فعالیت
میخواهیم مشخص کنیم ۴۷ اول است یا نه. مانند روش غربال، که در صفحهٔ قبل توضیح داده شد، فرض کنید عددهای ۱ تا ۴۷ نوشته شدهاند.
آیا عدد ۴۷ با مضربهای ۲ خط میخورد؟ _________ با انجامدادن چه عملی میتوانید به این سؤال پاسخ دهید؟ _________
آیا عدد ۴۷ با مضربهای ۳ خط میخورد؟ _________ چرا؟ ___________________________________________
آیا عدد ۴۷ با مضربهای ۵ خط میخورد؟ _________ چرا؟ _____________________________________
آیا لازم است بررسی کنیم که عدد ۴۷ با مضربهای ۷ خط میخورد یا نه؟ _________ چرا؟ _______________
آیا میتوانیم نتیجه بگیریم که عدد ۴۷ را فقط بر عددهای اول تقسیم میکنیم؟ _________ چرا؟ _______________
چرا تقسیم کردن را تا عدد اولی که مربع آن از ۴۷ بزرگتر شود ادامه میدهیم؟ توضیح دهید.
جواب گامبهگام
گام ۱: برای بررسی مضربهای ۲، عدد ۴۷ را بر ۲ تقسیم میکنیم: . باقیمانده ۱ است، پس ۴۷ با مضربهای ۲ خط نمیخورد. عملی که انجام میدهیم «تقسیم» است.
گام ۲: ۴۷ بر ۳ هم بخشپذیر نیست: (یا مجموع ارقام بر ۳ بخشپذیر نیست). پس ۴۷ با مضربهای ۳ خط نمیخورد. همچنین و رقم یکان ۴۷ نه ۰ است و نه ۵، پس با مضربهای ۵ هم خط نمیخورد.
گام ۳: چون و است، مربع ۷ بین عددهای ۱ تا ۴۷ نیست. پس لازم نیست مضربهای ۷ را بررسی کنیم؛ هر عدد مرکب کوچکتر یا مساوی ۴۷ حتماً مقسومعلیه اولی کوچکتر از ۷ دارد که قبلاً بررسی شده است.
گام ۴: هر مقسومعلیه غیر اول را میتوان به عاملهای اول تجزیه کرد؛ اگر عددی بر یک عدد مرکب بخشپذیر باشد، بر عاملهای اول آن هم بخشپذیر است. پس کافی است فقط بر عددهای اول تقسیم کنیم. چون ۴۷ بر ۲، ۳ و ۵ بخشپذیر نیست، اول است.
گام ۵: اگر عددی مرکب باشد، آن را میتوان به صورت حاصلضرب دو عدد نوشت که دستکم یکی از آنها کوچکتر یا مساوی ریشهٔ دوم عدد است. اگر هر دو بزرگتر از ریشهٔ دوم بودند، حاصلضربشان از خود عدد بزرگتر میشد. پس اگر عدد هیچ مقسومعلیهی تا آن حد نداشته باشد، اول است و ادامهٔ تقسیمها (تا اولی که مربعش از عدد بزرگتر شود) لازم نیست.
جواب نهایی
۴۷ با مضربهای ۲ خط نمیخورد (با انجام تقسیم، باقیمانده ۱ است).
۴۷ با مضربهای ۳ خط نمیخورد (باقیمانده ۲ است).
۴۷ با مضربهای ۵ خط نمیخورد (باقیمانده ۲ است).
خیر، لازم نیست بررسی کنیم؛ چون .
بله، چون هر مقسومعلیه مرکب، عامل اول دارد که ۴۷ بر آن هم بخشپذیر میشد.
چون عدد مرکب دستکم یک مقسومعلیه کوچکتر یا مساوی ریشهٔ دوم خود دارد؛ پس ۴۷ اول است.