فعّالیت
آزاده، نرگس و نسیم هنگام گردش علمی به یک آبگذر (کانال) به عرض ۵ متر رسیدند. در طرف دیگر آبگذر دیوارهای به ارتفاع ۳ متر وجود داشت. آنها میخواهند بدانند اگر پلی برای رفتن به طرف دیگر آب ساخته شود، طول آن چقدر خواهد بود؟
[شکل: طول پل ؟ ــ ارتفاع دیوار ۳ متر ــ عرض کانال ۵ متر]
در ادامه، گفتوگوی این سه دانشآموز را میخوانید که برای حل این مسئله صورت گرفته است. با دقت در این گفتوگو سعی کنید نظر هر دانشآموز را توضیح دهید.
[شکل: مثلث قائمالزاویه با اضلاع ؟، ۳، ۵]
آزاده: بهنظر من این مسئله مانند آن است که یک مثلث قائمالزاویه به اضلاع ۳ و ۵ متر داشته باشیم و بخواهیم وتر آن را بهدست آوریم.
نرگس: پس میتوانیم از رابطهٔ فیثاغورس استفاده کنیم.
نسیم: یعنی رابطهٔ مقابل را داریم: مربع وتر
آزاده: درست است. اکنون برای بهدست آوردن طول وتر باید جذر عدد ۳۴ را بهدست آوریم.
نرگس: چون پس بین دو عدد ۵ و ۶ قرار دارد.
یعنی داریم:
[محور: ۵، ۶]
نسیم: اگر فاصلهٔ ۵ تا ۶ را روی محور نصف کنیم، عدد ۵/۵ بهدست میآید و چون ، پس حتماً جذر ۳۴ از ۵/۵ بیشتر است.
آزاده: میتوانیم چند عدد بزرگتر از ۵/۵ را بررسی کنیم؛ مثلاً ۵/۷ و ۵/۸ و ۵/۹.
[محور: ۵، ۵/۵، ۵/۶، ۵/۷، ۵/۸، ۵/۹، ۶]
جواب گامبهگام
گام ۱: آزاده مسئله را به یک مثلث قائمالزاویه تبدیل کرده است. عرض کانال (۵ متر) و ارتفاع دیوار (۳ متر) دو ضلع قائمهاند و طول پل، وتر مثلث است.
گام ۲: نرگس میگوید برای پیدا کردن وتر میتوان از رابطهٔ فیثاغورس استفاده کرد. نسیم آن را مینویسد:
پس طول پل برابر است.
گام ۳: نرگس میداند عدد صحیح نیست. چون است، پس .
گام ۴: نسیم وسط ۵ و ۶ یعنی ۵/۵ را امتحان میکند. چون است، پس .
گام ۵: آزاده عددهای ۵/۷ و ۵/۸ و ۵/۹ را بررسی میکند:
چون است، پس .
گام ۶: جذر تقریبی ۳۴ برابر ۵/۸ است. پس طول پل حدود ۵/۸ متر است. برای دقت بیشتر میتوان عددهای ۵/۸۱ تا ۵/۸۹ را هم امتحان کرد.
جواب نهایی
آزاده: مسئله را به مثلث قائمالزاویه با ضلعهای ۳ و ۵ و وتر مجهول تبدیل کرد. نرگس: فیثاغورس را پیشنهاد داد و را نوشت. نسیم: مربع وتر را ۳۴ بهدست آورد و نشان داد . نتیجه: و طول پل حدود ۵/۸ متر است.