فعالیت
مستطیل ABCD را حول محوری که از AD میگذرد، دوران میدهیم. شکل زیر نشان میدهد که مستطیلها چگونه حرکت میکنند.
[شکل: مستطیل ABCD و محور دوران گذرنده از AD و حرکت مستطیل]
شما هم مانند شکل مقابل، کاغذی را روی مدادی بچسبانید و آن را بچرخانید و حرکت مستطیل را تماشا کنید.
[شکل: کاغذی چسباندهشده روی مداد]
با چرخاندن این مستطیل چه حجمی به وجود میآید؟
مشخصات آن حجم را بنویسید.
جواب گامبهگام
گام ۱: ضلع AD روی محور دوران قرار دارد و ثابت میماند. ضلعهای AB و DC بر محور عمودند و هنگام چرخش دایره میسازند. ضلع BC هم دور محور میچرخد و سطح کناری را میسازد. پس حجم ساختهشده استوانه است.
گام ۲: مشخصات استوانه:
- دو قاعدهٔ آن دایرههایی هماندازهاند: یکی از چرخش AB و دیگری از چرخش DC.
- شعاع قاعده برابر طول ضلع AB است: .
- ارتفاع استوانه برابر طول ضلع AD است: .
- سطح کناری آن خمیده است. اگر آن را باز کنیم، مستطیلی به طول و عرض میشود.
گام ۳: حجم استوانه از رابطهٔ زیر به دست میآید:
(اندازههای شکل در متن نیامده است، پس مشخصات بهصورت کلی نوشته شد. پاسخهای دیگر با بیان متفاوت هم میتوانند درست باشند.)
جواب نهایی
با چرخاندن مستطیل حول AD، یک استوانه ساخته میشود. دو قاعدهٔ آن دایرهای به شعاع است، ارتفاعش است و حجمش است.