۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۷۷ ریاضی دوازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۱ تمرین صفحهٔ ۷۷ کتاب ریاضی ۳.

  • ریاضی ۳
  • فصل ۴: مشتق
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

فعالیت

نمودار تابع

f(x)={x2x≠21x=2f(x) = \begin{cases} x^2 & x \neq 2 \\ 1 & x = 2 \end{cases}

(شکل مقابل) را درنظر می‌گیریم:

الف) چگونه به کمک نمودار تابع و تعریف مشتق به عنوان شیب خط مماس می‌توانید استدلال کنید که f′(2)f'(2) وجود ندارد؟

اگر برای بررسی مشتق‌پذیری این تابع در x=2x = 2 تعریف مشتق ff در x=2x = 2 را به‌کار گیریم:

lim⁡x→2f(x)−f(2)x−2=lim⁡x→2x2−1x−2\lim_{x \to 2} \frac{f(x) - f(2)}{x - 2} = \lim_{x \to 2} \frac{x^2 - 1}{x - 2}

حد صورت کسر برابر ۳ است و حد مخرج کسر برابر صفر است. وقتی x→2x \to 2، داریم:

حد راست=lim⁡x→2+x2−1x−2=+∞\text{حد راست} = \lim_{x \to 2^+} \frac{x^2 - 1}{x - 2} = +\infty
حد چپ=lim⁡x→2−x2−1x−2=−∞\text{حد چپ} = \lim_{x \to 2^-} \frac{x^2 - 1}{x - 2} = -\infty

بنابراین lim⁡x→2f(x)−f(2)x−2\lim_{x \to 2} \frac{f(x) - f(2)}{x - 2} موجود (و متناهی) نیست، پس f′(2)f'(2) وجود ندارد.

ب) نقطه دیگری (به‌جز x=2x = 2) در نظر بگیرید. آیا تابع در این نقطه مشتق‌پذیر است؟ پاسخ خود را با پاسخ دوستانتان مقایسه کنید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱ (الف): برای x≠2x\neq 2 نمودار همان سهمی y=x2y=x^2 است و وقتی x→2x\to 2 به نقطهٔ (2,4)(2,4) نزدیک می‌شود. ولی مقدار تابع در x=2x=2 برابر f(2)=1f(2)=1 است، پس نقطهٔ (2,1)(2,1) جدا از نمودار سهمی قرار دارد.

گام ۲ (الف): شیب خط واصل بین نقطهٔ (2,1)(2,1) و نقطهٔ (x,x2)(x,x^2) برابر x2−1x−2\dfrac{x^2-1}{x-2} است. وقتی x→2x\to 2، نقطهٔ متحرک به (2,4)(2,4) نزدیک می‌شود و این خط‌های قاطع به خط عمودی x=2x=2 نزدیک می‌شوند. از راست شیب‌ها بزرگ و مثبت‌اند (+∞+\infty) و از چپ بزرگ و منفی‌اند (−∞-\infty). این خط‌ها به یک خط با شیب متناهی نزدیک نمی‌شوند، پس خط مماس (با شیب عدد حقیقی) وجود ندارد و f′(2)f'(2) وجود ندارد.

گام ۳ (ب): نقطهٔ دیگری مثلاً x=1x=1 را درنظر می‌گیریم. در همسایگی این نقطه f(x)=x2f(x)=x^2 است، پس:

f′(1)=lim⁡x→1x2−1x−1=lim⁡x→1(x+1)=2f'(1)=\lim_{x\to 1}\frac{x^2-1}{x-1}=\lim_{x\to 1}(x+1)=2

گام ۴ (ب): برای هر a≠2a\neq 2 نیز در همسایگی aa داریم f(x)=x2f(x)=x^2، بنابراین:

f′(a)=lim⁡x→ax2−a2x−a=lim⁡x→a(x+a)=2af'(a)=\lim_{x\to a}\frac{x^2-a^2}{x-a}=\lim_{x\to a}(x+a)=2a

حد متناهی است، پس تابع در هر نقطهٔ x≠2x\neq 2 مشتق‌پذیر است. (انتخاب نقطه آزاد است و پاسخ دوستان هم با همین نتیجه یکی می‌شود.)

جواب نهایی

الف) خط‌های قاطع گذرنده از (2,1)(2,1) در دو طرف به خط عمودی میل می‌کنند (شیب +∞+\infty از راست و −∞-\infty از چپ)، پس مماس با شیب متناهی وجود ندارد و f′(2)f'(2) موجود نیست.
ب) بله؛ در هر نقطهٔ a≠2a\neq 2 تابع مشتق‌پذیر است و f′(a)=2af'(a)=2a (مثلاً f′(1)=2f'(1)=2).

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۷۷ ریاضی دوازدهم تجربی