۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۲۲ ریاضی دوازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۷ تمرین صفحهٔ ۲۲ کتاب ریاضی ۳.

  • ریاضی ۳
  • فصل ۱: تابع
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

اگر f={(1,4),(9,8),(5,3),(7,8)}f=\{(1, 4), (9, 8), (5, 3), (7, 8)\} و g={(5,7),(3,5),(7,9),(9,11)}g=\{(5, 7), (3, 5), (7, 9), (9, 11)\}، توابع fogfog و gofgof را به‌دست آورید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: برای fogfog باید (fog)(x)=f(g(x))(fog)(x)=f(g(x)) را برای هر عضو دامنهٔ gg حساب کنیم. به شرطی که g(x)g(x) در دامنهٔ ff باشد، یعنی g(x)∈{1,5,7,9}g(x)\in\{1,5,7,9\}.

گام ۲:

  • x=5x=5: g(5)=7g(5)=7 و f(7)=8f(7)=8، پس زوج (5,8)(5,8) به دست می‌آید.
  • x=3x=3: g(3)=5g(3)=5 و f(5)=3f(5)=3، پس زوج (3,3)(3,3) به دست می‌آید.
  • x=7x=7: g(7)=9g(7)=9 و f(9)=8f(9)=8، پس زوج (7,8)(7,8) به دست می‌آید.
  • x=9x=9: g(9)=11g(9)=11 و 1111 در دامنهٔ ff نیست، پس این عضو در fogfog نمی‌آید.
fog={(5,8),(3,3),(7,8)}fog=\{(5,8),(3,3),(7,8)\}

گام ۳: برای gofgof باید (gof)(x)=g(f(x))(gof)(x)=g(f(x)) را برای هر عضو دامنهٔ ff حساب کنیم. به شرطی که f(x)f(x) در دامنهٔ gg باشد، یعنی f(x)∈{3,5,7,9}f(x)\in\{3,5,7,9\}.

گام ۴:

  • x=1x=1: f(1)=4f(1)=4 و 44 در دامنهٔ gg نیست.
  • x=9x=9: f(9)=8f(9)=8 و 88 در دامنهٔ gg نیست.
  • x=5x=5: f(5)=3f(5)=3 و g(3)=5g(3)=5، پس زوج (5,5)(5,5) به دست می‌آید.
  • x=7x=7: f(7)=8f(7)=8 و 88 در دامنهٔ gg نیست.
gof={(5,5)}gof=\{(5,5)\}

جواب نهایی

fog={(5,8),(3,3),(7,8)}fog=\{(5,8),(3,3),(7,8)\}
gof={(5,5)}gof=\{(5,5)\}

تمرین ۲

در هر قسمت موارد خواسته شده را در صورت امکان به‌دست آورید.
الف) f(x)=x2−5;g(x)=x+6:Dfog  ,  (fog)(x)f(x)=x^2-5 \quad;\quad g(x)=\sqrt{x+6} \quad:\quad D_{fog}\;,\;(fog)(x)
ب) f(x)=3−2x;g(x)=63x−5:Dfog  ,  (fog)(x)f(x)=\sqrt{3-2x} \quad;\quad g(x)=\frac{6}{3x-5} \quad:\quad D_{fog}\;,\;(fog)(x)
پ) f(x)=x+2;g(x)=x2−16:Dgof  ,  (gof)(x)f(x)=\sqrt{x+2} \quad;\quad g(x)=\sqrt{x^2-16} \quad:\quad D_{gof}\;,\;(gof)(x)
ت) f(x)=sin⁡x;g(x)=x:Dgof  ,  (gof)(x)f(x)=\sin x \quad;\quad g(x)=\sqrt{x} \quad:\quad D_{gof}\;,\;(gof)(x)

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در هر قسمت دامنهٔ ترکیب را با Dfog={x∈Dg∣g(x)∈Df}D_{fog}=\{x\in D_g \mid g(x)\in D_f\} و Dgof={x∈Df∣f(x)∈Dg}D_{gof}=\{x\in D_f \mid f(x)\in D_g\} به‌دست می‌آوریم.

گام ۲ (الف): Dg=[−6,+∞)D_g=[-6,+\infty) و Df=RD_f=\mathbb{R} است، پس هیچ شرط اضافه‌ای لازم نیست.

(fog)(x)=f(x+6)=(x+6)−5=x+1(fog)(x)=f(\sqrt{x+6})=(x+6)-5=x+1
Dfog=[−6,+∞)D_{fog}=[-6,+\infty)

گام ۳ (ب): Dg=R−{53}D_g=\mathbb{R}-\{\frac{5}{3}\} و Df=(−∞,32]D_f=(-\infty,\frac{3}{2}] است. باید 3−2g(x)≥03-2g(x)\ge 0 باشد:

3−123x−5≥0⇒9x−273x−5≥03-\frac{12}{3x-5}\ge 0 \Rightarrow \frac{9x-27}{3x-5}\ge 0

با تعیین علامت، x<53x<\frac{5}{3} یا x≥3x\ge 3 به‌دست می‌آید. در x=3x=3 داریم g(3)=32g(3)=\frac{3}{2} که در دامنهٔ ff است و قابل قبول است.

(fog)(x)=3−123x−5=9x−273x−5(fog)(x)=\sqrt{3-\frac{12}{3x-5}}=\sqrt{\frac{9x-27}{3x-5}}

گام ۴ (پ): Df=[−2,+∞)D_f=[-2,+\infty) و Dg=(−∞,−4]∪[4,+∞)D_g=(-\infty,-4]\cup[4,+\infty) است. چون f(x)≥0f(x)\ge 0 است، باید f(x)≥4f(x)\ge 4 باشد:

x+2≥4⇒x+2≥16⇒x≥14\sqrt{x+2}\ge 4\Rightarrow x+2\ge 16\Rightarrow x\ge 14
(gof)(x)=g(x+2)=(x+2)−16=x−14(gof)(x)=g(\sqrt{x+2})=\sqrt{(x+2)-16}=\sqrt{x-14}

گام ۵ (ت): Df=RD_f=\mathbb{R} و Dg=[0,+∞)D_g=[0,+\infty) است. باید sin⁡x≥0\sin x\ge 0 باشد، یعنی 2kπ≤x≤2kπ+π2k\pi\le x\le 2k\pi+\pi با k∈Zk\in\mathbb{Z}.

(gof)(x)=sin⁡x(gof)(x)=\sqrt{\sin x}

جواب نهایی

الف) Dfog=[−6,+∞)D_{fog}=[-6,+\infty) و (fog)(x)=x+1(fog)(x)=x+1
ب) Dfog=(−∞,53)∪[3,+∞)D_{fog}=(-\infty,\frac{5}{3})\cup[3,+\infty) و (fog)(x)=3−123x−5=9x−273x−5(fog)(x)=\sqrt{3-\frac{12}{3x-5}}=\sqrt{\frac{9x-27}{3x-5}}
پ) Dgof=[14,+∞)D_{gof}=[14,+\infty) و (gof)(x)=x−14(gof)(x)=\sqrt{x-14}
ت) Dgof=⋃k∈Z[2kπ, 2kπ+π]D_{gof}=\bigcup_{k\in\mathbb{Z}}[2k\pi,\,2k\pi+\pi] و (gof)(x)=sin⁡x(gof)(x)=\sqrt{\sin x}

تمرین ۳

اگر f(g(x))=3x2−6x+14f(g(x))=3x^2-6x+14 و f(x)=3x−4f(x)=3x-4، ضابطهٔ تابع g(x)g(x) را به دست آورید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: چون f(x)=3x−4f(x)=3x-4 است، داریم f(g(x))=3g(x)−4f(g(x)) = 3g(x)-4.

گام ۲: این عبارت را با ضابطهٔ داده‌شده برابر می‌گذاریم:

3g(x)−4=3x2−6x+143g(x)-4=3x^2-6x+14

گام ۳: حل برای g(x)g(x):

3g(x)=3x2−6x+18  ⇒  g(x)=x2−2x+63g(x)=3x^2-6x+18 \;\Rightarrow\; g(x)=x^2-2x+6

گام ۴: بررسی:

f(g(x))=3(x2−2x+6)−4=3x2−6x+18−4=3x2−6x+14f(g(x))=3(x^2-2x+6)-4=3x^2-6x+18-4=3x^2-6x+14

که با صورت مسئله مطابقت دارد.

جواب نهایی

g(x)=x2−2x+6g(x)=x^2-2x+6

تمرین ۴

مشخص کنید کدام یک از جملات زیر درست و کدام‌یک نادرست است؟
الف) اگر f(x)=x2−4f(x)=x^2-4 و g(x)=x2−4g(x)=\sqrt{x^2-4}؛ آنگاه (fog)(5)=−25(fog)(5)=-25.
ب) برای دو تابع ff و gg که f≠gf \neq g تساوی (fog)(x)=(gof)(x)(fog)(x)=(gof)(x) هیچ وقت برقرار نیست.
پ) اگر f(7)=5f(7)=5 و g(4)=7g(4)=7، آنگاه (fog)(4)=5(fog)(4)=5.
ت) اگر f(x)=xf(x)=\sqrt{x} و g(x)=2x−1g(x)=2x-1، آنگاه (fog)(5)=g(2)(fog)(5)=g(2).

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) داریم g(5)=25−4=21g(5)=\sqrt{25-4}=\sqrt{21}. پس (fog)(5)=f(21)=21−4=17(fog)(5)=f(\sqrt{21})=21-4=17. مقدار −25-25 نادرست است، پس عبارت نادرست است.

گام ۲: ب) برای مثال f(x)=x+1f(x)=x+1 و g(x)=x+2g(x)=x+2 را در نظر می‌گیریم. این دو تابع برابر نیستند، ولی (fog)(x)=x+3(fog)(x)=x+3 و (gof)(x)=x+3(gof)(x)=x+3. پس تساوی می‌تواند برقرار باشد و عبارت نادرست است.

گام ۳: پ) (fog)(4)=f(g(4))=f(7)=5(fog)(4)=f(g(4))=f(7)=5. پس عبارت درست است.

گام ۴: ت) g(5)=2×5−1=9g(5)=2\times5-1=9، پس (fog)(5)=f(9)=9=3(fog)(5)=f(9)=\sqrt{9}=3. از طرف دیگر g(2)=2×2−1=3g(2)=2\times2-1=3. دو مقدار برابرند، پس عبارت درست است.

جواب نهایی

الف) نادرست (مقدار درست ۱۷ است)
ب) نادرست
پ) درست
ت) درست

تمرین ۵

الناز می‌خواهد از فروشگاه بهار یک لپ‌تاپ با قیمت بیش از دو میلیون تومان خریداری نماید. این فروشگاه در ماه رمضان مسابقه‌ای برگزار کرده و به برندگان کارت تخفیف ۲۰ درصدی داده است و الناز نیز در این مسابقه برنده شده است. همچنین این فروشگاه روزهای پنج‌شنبه به مشتریان خود در خریدهای بیش از یک و نیم میلیون تومان، ۲۰۰ هزار تومان تخفیف نقدی می‌دهد. با استفاده از تابع مرکب نشان دهید کدام‌یک از حالت‌های الف یا ب به نفع الناز است؟
الف) اول کارت تخفیف ۲۰ درصدی و بعد تخفیف نقدی را استفاده کند.
ب) اول تخفیف نقدی را استفاده کند و بعد کارت تخفیف را ارائه دهد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: قیمت لپ‌تاپ را xx میلیون تومان می‌گیریم (x>2x>2). تابع کارت تخفیف ۲۰ درصدی f(x)=0/8xf(x)=0/8x و تابع تخفیف نقدی ۲۰۰ هزار تومانی g(x)=x−0/2g(x)=x-0/2 است.

گام ۲: حالت الف (اول کارت، بعد تخفیف نقدی):

(gof)(x)=g(0/8x)=0/8x−0/2(gof)(x)=g(0/8x)=0/8x-0/2

چون x>2x>2 است، 0/8x>1/60/8x>1/6 و از ۱/۵ میلیون بیشتر است. پس تخفیف نقدی بعد از کارت هم برقرار است.

گام ۳: حالت ب (اول تخفیف نقدی، بعد کارت):

(fog)(x)=f(x−0/2)=0/8(x−0/2)=0/8x−0/16(fog)(x)=f(x-0/2)=0/8(x-0/2)=0/8x-0/16

گام ۴: مقایسهٔ دو قیمت:

(gof)(x)−(fog)(x)=(0/8x−0/2)−(0/8x−0/16)=−0/04(gof)(x)-(fog)(x)=(0/8x-0/2)-(0/8x-0/16)=-0/04

یعنی قیمت حالت الف به اندازهٔ ۰/۰۴ میلیون تومان (۴۰ هزار تومان) کمتر است. پس حالت الف به نفع الناز است.

جواب نهایی

الف) (gof)(x)=0/8x−0/2(gof)(x)=0/8x-0/2 ؛ این حالت ۴۰ هزار تومان ارزان‌تر است و به نفع الناز است.
ب) (fog)(x)=0/8x−0/16(fog)(x)=0/8x-0/16 ؛ این حالت ۴۰ هزار تومان گران‌تر است.

تمرین ۶

تابع h(x)=(3x2−4x+1)5h(x)=(3x^2-4x+1)^5 ترکیب کدام دو تابع زیر است؟
الف) f(x)=x5;g(x)=3x2−4x+1f(x)=\sqrt[5]{x} \quad;\quad g(x)=3x^2-4x+1
ب) k(x)=x5;l(x)=3x2−4x+1k(x)=x^5 \quad;\quad l(x)=3x^2-4x+1

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: باید ببینیم ترکیب کدام جفت تابع برابر h(x)=(3x2−4x+1)5h(x)=(3x^2-4x+1)^5 است. تابع hh یعنی ابتدا 3x2−4x+13x^2-4x+1 را حساب می‌کنیم و سپس آن را به توان ۵ می‌رسانیم.

گام ۲ (قسمت الف):

(fog)(x)=f(g(x))=3x2−4x+15(fog)(x)=f(g(x))=\sqrt[5]{3x^2-4x+1}
(gof)(x)=g(f(x))=3(x5)2−4x5+1(gof)(x)=g(f(x))=3\left(\sqrt[5]{x}\right)^2-4\sqrt[5]{x}+1

هیچ‌کدام برابر h(x)h(x) نیست؛ مثلاً 3x2−4x+15\sqrt[5]{3x^2-4x+1} ریشه است، نه توان پنجم.

گام ۳ (قسمت ب):

(kol)(x)=k(l(x))=(3x2−4x+1)5=h(x)(kol)(x)=k(l(x))=(3x^2-4x+1)^5=h(x)

پس h=kolh=kol. (ترکیب loklok برابر 3x10−4x5+13x^{10}-4x^5+1 است و با hh برابر نیست.)

جواب نهایی

الف) خیر، hh ترکیب این دو تابع (به هیچ ترتیبی) نیست.
ب) بله، h(x)=(kol)(x)h(x)=(kol)(x)

تمرین ۷

هریک از توابع زیر را به‌صورت ترکیب دو تابع بنویسید. آیا جواب منحصر به فرد است؟
الف) h(x)=x3+1h(x)=\sqrt{x^3+1}
ب) l(x)=x2+5l(x)=\sqrt{x^2+5}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در هر قسمت باید تابع را به شکل f(g(x))f(g(x)) بنویسیم؛ یعنی تابع «داخلی» gg را عبارت زیر رادیکال و تابع «بیرونی» ff را عمل رادیکال انتخاب می‌کنیم.

گام ۲: الف) h(x)=x3+1h(x)=\sqrt{x^3+1}

قرار می‌دهیم g(x)=x3+1g(x)=x^3+1 و f(x)=xf(x)=\sqrt{x}. آنگاه

(fog)(x)=f(x3+1)=x3+1=h(x)(fog)(x)=f(x^3+1)=\sqrt{x^3+1}=h(x)

گام ۳: ب) l(x)=x2+5l(x)=\sqrt{x^2+5}

قرار می‌دهیم g(x)=x2+5g(x)=x^2+5 و f(x)=xf(x)=\sqrt{x}. آنگاه

(fog)(x)=f(x2+5)=x2+5=l(x)(fog)(x)=f(x^2+5)=\sqrt{x^2+5}=l(x)

گام ۴: جواب منحصر به فرد نیست. برای مثال در قسمت الف می‌توان g(x)=x3g(x)=x^3 و f(x)=x+1f(x)=\sqrt{x+1} را هم انتخاب کرد: f(g(x))=x3+1f(g(x))=\sqrt{x^3+1}. در قسمت ب نیز g(x)=x2g(x)=x^2 و f(x)=x+5f(x)=\sqrt{x+5} درست است.

جواب نهایی

الف) h=fogh=fog با f(x)=xf(x)=\sqrt{x} و g(x)=x3+1g(x)=x^3+1 (یا مثلاً f(x)=x+1f(x)=\sqrt{x+1} و g(x)=x3g(x)=x^3)
ب) l=fogl=fog با f(x)=xf(x)=\sqrt{x} و g(x)=x2+5g(x)=x^2+5 (یا مثلاً f(x)=x+5f(x)=\sqrt{x+5} و g(x)=x2g(x)=x^2)
جواب منحصر به فرد نیست.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۲۲ ریاضی دوازدهم تجربی