۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۱۱۲ ریاضی دوازدهم تجربی

جواب گام‌به‌گام ۷ تمرین صفحهٔ ۱۱۲ کتاب ریاضی ۳.

  • ریاضی ۳
  • فصل ۵: کاربرد مشتق
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

بزرگ‌ترین بازه از R\mathbb{R} که تابع f(x)=x3−12x+4f(x) = x^3 - 12x + 4 در آن نزولی اکید باشد، کدام است؟ چرا؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: مشتق تابع را به دست می‌آوریم:

f′(x)=3x2−12f'(x) = 3x^2 - 12

گام ۲: ریشه‌های مشتق را پیدا می‌کنیم:

f′(x)=0⇒x2=4⇒x=−2  ,  x=2f'(x)=0 \Rightarrow x^2 = 4 \Rightarrow x = -2 \;,\; x = 2

گام ۳: جدول تعیین علامت و تغییرات:

xx−∞-\infty−2-222+∞+\infty
f′(x)f'(x)++00−-00++
f(x)f(x)صعودی2020نزولی−12-12صعودی

(مقادیر: f(−2)=−8+24+4=20f(-2) = -8 + 24 + 4 = 20 و f(2)=8−24+4=−12f(2) = 8 - 24 + 4 = -12)

گام ۴: تابع فقط در بازهٔ [−2,2][-2, 2] نزولی اکید است، زیرا در این بازه f′(x)<0f'(x) < 0 (به جز در دو سر بازه که مشتق صفر است ولی تابع همچنان اکیداً نزولی است). در بیرون این بازه f′(x)>0f'(x) > 0 و تابع صعودی اکید است؛ پس نمی‌توان بازه را بزرگ‌تر کرد.

جواب نهایی

بزرگ‌ترین بازه: [−2,2][-2, 2]، چون مشتق در (−2,2)(-2,2) منفی است و در بیرون آن مثبت است.

تمرین ۲

با تشکیل جدول تغییرات تابع g(x)=1x2+1g(x) = \frac{1}{x^2 + 1}، مشخص کنید تابع در چه بازه‌هایی صعودی اکید و در کدام بازه‌ها نزولی اکید است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: دامنهٔ تابع g(x)=1x2+1g(x)=\dfrac{1}{x^2+1} برابر R\mathbb{R} است (چون x2+1>0x^2+1>0). مشتق را حساب می‌کنیم:

g′(x)=−2x(x2+1)2g'(x)=\frac{-2x}{(x^2+1)^2}

گام ۲: نقاط بحرانی: مخرج همواره مثبت و غیرصفر است، پس g′g' همه‌جا تعریف شده است.

g′(x)=0⇒−2x=0⇒x=0g'(x)=0 \Rightarrow -2x=0 \Rightarrow x=0

گام ۳: علامت g′g': مخرج همیشه مثبت است، پس علامت g′g' همان علامت −2x-2x است. برای x<0x<0 مثبت و برای x>0x>0 منفی است.

گام ۴: جدول تغییرات:

xx−∞-\infty00+∞+\infty
g′(x)g'(x)++00−-
g(x)g(x)↗11↘

گام ۵: نتیجه: در بازهٔ (−∞,0](-\infty,0] تابع صعودی اکید و در بازهٔ [0,+∞)[0,+\infty) نزولی اکید است (تابع در x=0x=0 ماکزیمم نسبی با مقدار 11 دارد).

جواب نهایی

صعودی اکید در (−∞,0](-\infty, 0] و نزولی اکید در [0,+∞)[0, +\infty)

تمرین ۳

نقاط بحرانی توابع زیر را در صورت وجود به‌دست آورید.
الف) f(x)=4−x2f(x) = \sqrt{4 - x^2}
ب) g(x)=x3+3x2−4g(x) = x^3 + 3x^2 - 4
پ) h(x)=x3h(x) = \sqrt[3]{x}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: نقطهٔ بحرانی، نقطه‌ای از دامنهٔ تابع است که مشتق در آن صفر باشد یا وجود نداشته باشد. پس برای هر تابع دامنه و مشتق را بررسی می‌کنیم.

گام ۲ (الف): دامنه از 4−x2≥04-x^2\ge 0 به‌دست می‌آید و برابر [−2,2][-2,2] است. مشتق:

f′(x)=−2x24−x2=−x4−x2f'(x)=\frac{-2x}{2\sqrt{4-x^2}}=\frac{-x}{\sqrt{4-x^2}}

f′(x)=0f'(x)=0 فقط به x=0x=0 می‌انجامد. مشتق در x=±2x=\pm2 وجود ندارد (مخرج صفر می‌شود)، ولی این دو نقطه در دامنه‌اند. پس نقاط بحرانی x=−2x=-2، x=0x=0 و x=2x=2 هستند.

گام ۳ (ب): دامنه R\mathbb{R} است و مشتق همه‌جا وجود دارد:

g′(x)=3x2+6x=3x(x+2)=0⇒x=0, x=−2g'(x)=3x^2+6x=3x(x+2)=0\Rightarrow x=0,\ x=-2

مقدار تابع در این نقاط: g(0)=−4g(0)=-4 و g(−2)=−8+12−4=0g(-2)=-8+12-4=0. پس نقاط بحرانی x=−2x=-2 و x=0x=0 هستند.

گام ۴ (پ): دامنه R\mathbb{R} است و

h′(x)=13x23h'(x)=\frac{1}{3\sqrt[3]{x^2}}

این مشتق هرگز صفر نمی‌شود، اما در x=0x=0 وجود ندارد و 00 عضو دامنه است. پس تنها نقطهٔ بحرانی x=0x=0 است.

جواب نهایی

الف) x=−2، x=0، x=2x=-2،\ x=0،\ x=2
ب) x=−2، x=0x=-2،\ x=0
پ) x=0x=0

تمرین ۴

در هر یک از توابع زیر، ابتدا نقاط بحرانی تابع را به دست آورید و سپس با رسم جدول تغییرات تابع، نقاط ماکزیمم نسبی و مینیمم نسبی آن را در صورت وجود مشخص کنید.
الف) f(x)=x3+3x2−9x−10f(x) = x^3 + 3x^2 - 9x - 10
ب) g(x)=−2x3+3x2+12x−9g(x) = -2x^3 + 3x^2 + 12x - 9
پ) h(x)=−x3−3x+2h(x) = -x^3 - 3x + 2

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در هر سه تابع، دامنه R\mathbb{R} است و مشتق چندجمله‌ای در همه‌جا وجود دارد. پس نقاط بحرانی فقط از f′(x)=0f'(x)=0 به دست می‌آیند.

گام ۲ (الف):

f′(x)=3x2+6x−9=3(x+3)(x−1)=0⇒x=−3, x=1f'(x)=3x^2+6x-9=3(x+3)(x-1)=0\Rightarrow x=-3,\ x=1

f(−3)=−27+27+27−10=17f(-3)=-27+27+27-10=17 و f(1)=1+3−9−10=−15f(1)=1+3-9-10=-15

xx−∞-\infty−3-311+∞+\infty
f′f'++00−- ، 00++
ff↗۱۷↘ ، −15-15↗

علامت f′f' در (−∞,−3)(-\infty,-3) مثبت، در (−3,1)(-3,1) منفی و در (1,+∞)(1,+\infty) مثبت است. پس ff در x=−3x=-3 ماکزیمم نسبی و در x=1x=1 مینیمم نسبی دارد.

گام ۳ (ب):

g′(x)=−6x2+6x+12=−6(x−2)(x+1)=0⇒x=−1, x=2g'(x)=-6x^2+6x+12=-6(x-2)(x+1)=0\Rightarrow x=-1,\ x=2

g(−1)=2+3−12−9=−16g(-1)=2+3-12-9=-16 و g(2)=−16+12+24−9=11g(2)=-16+12+24-9=11

xx−∞-\infty−1-122+∞+\infty
g′g'−-00++ ، 00−-
gg↘−16-16↗ ، ۱۱↘

پس gg در x=−1x=-1 مینیمم نسبی و در x=2x=2 ماکزیمم نسبی دارد.

گام ۴ (پ):

h′(x)=−3x2−3=−3(x2+1)h'(x)=-3x^2-3=-3(x^2+1)

چون x2+1>0x^2+1>0، همواره h′(x)<0h'(x)<0 است. معادلهٔ h′(x)=0h'(x)=0 جواب ندارد و h′h' همه‌جا تعریف شده است. بنابراین تابع نقطهٔ بحرانی ندارد و روی کل R\mathbb{R} نزولی اکید است، پس اکسترمم نسبی هم ندارد.

جواب نهایی

الف) نقاط بحرانی x=−3x=-3 و x=1x=1؛ ماکزیمم نسبی (−3,17)(-3,17) و مینیمم نسبی (1,−15)(1,-15)
ب) نقاط بحرانی x=−1x=-1 و x=2x=2؛ مینیمم نسبی (−1,−16)(-1,-16) و ماکزیمم نسبی (2,11)(2,11)
پ) نقطهٔ بحرانی ندارد؛ تابع همواره نزولی اکید است و ماکزیمم یا مینیمم نسبی ندارد.

تمرین ۵

مقادیر ماکزیمم مطلق و مینیمم مطلق توابع زیر را در بازه‌های مشخص شده، در صورت وجود به دست آورید.
الف) f(x)=−2x3+9x2−13;x∈[−1,2]f(x) = -2x^3 + 9x^2 - 13 \quad ; \quad x \in [-1, 2]
ب) g(x)=x3+2x−5;x∈[−2,1]g(x) = x^3 + 2x - 5 \quad ; \quad x \in [-2, 1]

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: هر دو تابع چندجمله‌ای و پیوسته‌اند و بازه‌ها بسته‌اند، پس اکسترمم مطلق وجود دارد. نقاط بحرانی را از f′=0f'=0 می‌یابیم و مقدار تابع را در این نقاط و در دو سر بازه حساب می‌کنیم.

گام ۲ (الف): مشتق تابع ff را صفر می‌کنیم:

f′(x)=−6x2+18x=−6x(x−3)=0⇒x=0,  x=3f'(x) = -6x^2 + 18x = -6x(x-3) = 0 \Rightarrow x=0 ,\; x=3

x=3x=3 در بازهٔ [−1,2][-1,2] نیست. پس نقاط مورد بررسی −1-1، 00 و 22 هستند.

گام ۳ (الف): مقدار تابع را در این نقاط حساب می‌کنیم:

xx−1-10022
f(x)f(x)−2-2−13-1377

برای مثال f(−1)=2+9−13=−2f(-1)=2+9-13=-2 و f(2)=−16+36−13=7f(2)=-16+36-13=7.
بزرگ‌ترین مقدار 77 و کوچک‌ترین مقدار −13-13 است.

گام ۴ (ب): مشتق تابع gg را حساب می‌کنیم:

g′(x)=3x2+2>0g'(x)=3x^2+2>0

مشتق هرگز صفر نمی‌شود و همیشه تعریف شده است، پس تابع نقطهٔ بحرانی ندارد (تابع اکیداً صعودی است). فقط دو سر بازه را بررسی می‌کنیم.

گام ۵ (ب): مقدار تابع را در دو سر بازه حساب می‌کنیم:

g(−2)=−8−4−5=−17g(1)=1+2−5=−2g(-2)=-8-4-5=-17 \qquad g(1)=1+2-5=-2

پس بزرگ‌ترین مقدار −2-2 و کوچک‌ترین مقدار −17-17 است.

جواب نهایی

الف) ماکزیمم مطلق 77 در x=2x=2 و مینیمم مطلق −13-13 در x=0x=0
ب) ماکزیمم مطلق −2-2 در x=1x=1 و مینیمم مطلق −17-17 در x=−2x=-2

تمرین ۶

اگر نقطۀ (2,1)(2, 1)، نقطۀ اکسترمم نسبی تابع f(x)=x3+bx2+df(x) = x^3 + bx^2 + d باشد، مقادیر bb و dd را به دست آورید.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: نقطهٔ (2,1)(2,1) اکسترمم نسبی است و تابع چندجمله‌ای (مشتق‌پذیر) است. پس x=2x=2 نقطهٔ بحرانی است و f′(2)=0f'(2)=0.

گام ۲: مشتق را می‌نویسیم:

f′(x)=3x2+2bxf'(x)=3x^2+2bx
f′(2)=12+4b=0⇒b=−3f'(2)=12+4b=0 \Rightarrow b=-3

گام ۳: نقطه روی نمودار است، پس f(2)=1f(2)=1:

f(2)=8+4b+d=8−12+d=1⇒d=5f(2)=8+4b+d=8-12+d=1 \Rightarrow d=5

گام ۴: بررسی: f(x)=x3−3x2+5f(x)=x^3-3x^2+5 و f′(x)=3x(x−2)f'(x)=3x(x-2). علامت f′f' در x=2x=2 از منفی به مثبت تغییر می‌کند، پس (2,1)(2,1) واقعاً مینیمم نسبی است.

جواب نهایی

b=−3b=-3 و d=5d=5

تمرین ۷

نمودار تابعی مانند ff با دامنه R\mathbb{R} را رسم کنید به طوری که هر نقطۀ دلخواه از DfD_f، یک نقطۀ بحرانی ff باشد. مسئله چند جواب دارد؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: نقطهٔ cc از دامنه، نقطهٔ بحرانی است اگر f′(c)=0f'(c)=0 یا f′(c)f'(c) وجود نداشته باشد. باید تابعی بیابیم که این شرط در همهٔ نقاط R\mathbb{R} برقرار باشد.

گام ۲: تابع ثابت f(x)=kf(x)=k را در نظر می‌گیریم، مثلاً f(x)=2f(x)=2. برای هر x∈Rx\in\mathbb{R} داریم f′(x)=0f'(x)=0. پس هر نقطهٔ دامنه بحرانی است.

گام ۳: نمودار این تابع، خطی افقی (موازی محور xxها) در ارتفاع kk است.

گام ۴: تابع ثابت تنها جواب نیست. تابع جزء صحیح f(x)=[x]f(x)=[x] نیز چنین است. در بازه‌های بین دو عدد صحیح متوالی نمودار افقی است و f′(x)=0f'(x)=0. در هر عدد صحیح، تابع ناپیوسته است و مشتق ندارد. پس همهٔ نقاط بحرانی‌اند. نمودار آن پله‌ای است.

گام ۵: به همین ترتیب، هر تابع پله‌ای یا تابعی که تکه‌هایی افقی دارد و در محل اتصال تکه‌ها مشتق ندارد، شرط را برآورده می‌کند. با تغییر kk یا تغییر ارتفاع و محل پله‌ها، بی‌شمار تابع مثل این به دست می‌آید. پس مسئله بی‌شمار جواب دارد.

جواب نهایی

یک جواب: تابع ثابت f(x)=kf(x)=k (نمودار خطی افقی)، که در آن f′(x)=0f'(x)=0 برای همهٔ xx است. تابع پله‌ای مانند [x][x] هم جواب است. مسئله بی‌شمار جواب دارد.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۱۱۲ ریاضی دوازدهم تجربی