۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۹۰ حسابان یازدهم

جواب گام‌به‌گام ۸ تمرین صفحهٔ ۹۰ کتاب حسابان ۱.

  • حسابان ۱
  • فصل ۳: توابع نمایی و لگاریتمی
  • پایهٔ یازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

معادلات لگاریتمی زیر را حل کنید.

الف) log⁡4m2−log⁡4m−3=0\log_4 m^2-\log_4 m-3=0

ب) log⁡2(12b−21)−log⁡2(b2−3)=2\log_2(12b-21)-\log_2(b^2-3)=2

پ) log⁡110(x2−1)=−1\log_{\frac{1}{10}}(x^2-1)=-1

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: الف) شرط تعریف: m>0m>0. از قاعدهٔ تفاضل لگاریتم‌ها داریم:

log⁡4m2m=3⇒log⁡4m=3⇒m=43=64\log_4\frac{m^2}{m}=3\Rightarrow\log_4 m=3\Rightarrow m=4^3=64

گام ۲: بررسی الف) log⁡44096−log⁡464−3=6−3−3=0\log_4 4096-\log_4 64-3=6-3-3=0 ✓ پس m=64m=64 قابل قبول است.

گام ۳: ب) شرط تعریف: 12b−21>012b-21>0 و b2−3>0b^2-3>0. با استفاده از قاعدهٔ تفاضل لگاریتم‌ها:

log⁡212b−21b2−3=2⇒12b−21b2−3=4⇒12b−21=4b2−12\log_2\frac{12b-21}{b^2-3}=2\Rightarrow\frac{12b-21}{b^2-3}=4\Rightarrow 12b-21=4b^2-12
4b2−12b+9=0⇒(2b−3)2=0⇒b=324b^2-12b+9=0\Rightarrow(2b-3)^2=0\Rightarrow b=\frac32

گام ۴: بررسی ب) برای b=32b=\frac32 داریم 12b−21=−3<012b-21=-3<0 و b2−3=−34<0b^2-3=-\frac34<0. لگاریتم عدد منفی تعریف نشده است، پس این جواب قابل قبول نیست و معادله جواب ندارد.

گام ۵: پ) از تعریف لگاریتم:

x2−1=(110)−1=10⇒x2=11⇒x=±11x^2-1=\left(\frac1{10}\right)^{-1}=10\Rightarrow x^2=11\Rightarrow x=\pm\sqrt{11}

گام ۶: بررسی پ) برای هر دو مقدار، x2−1=10>0x^2-1=10>0 است، پس هر دو جواب قابل قبولند.

جواب نهایی

الف) m=64m=64
ب) معادله جواب ندارد (b=32b=\frac32 در دامنه نیست)
پ) x=±11x=\pm\sqrt{11}

تمرین ۲

الف) در فعالیت ۱ از درس اول این فصل، دیدیم که جرم باکتری‌ها در زمان tt از فرمول m(t)=2tm(t)=2^t به‌دست می‌آید. معکوس این تابع را بنویسید و آن را تفسیر کنید.

ب) با استفاده از وارون تابع m(t)m(t) ، برآورد کنید در چه زمانی جرم باکتری‌ها حدود ۵۰۰۰ گرم می‌شود؟

log⁡2≃0.301\log 2\simeq0.301

جواب گام‌به‌گام

الف)

گام ۱: برای وارون تابع m=2tm=2^t از دو طرف در پایهٔ ۲ لگاریتم می‌گیریم:

t=log⁡2m⇒m−1(t)=log⁡2t (با تعویض نمادها)t=\log_2 m \quad\Rightarrow\quad m^{-1}(t)=\log_2 t \text{ (با تعویض نمادها)}

گام ۲: تفسیر: تابع m(t)=2tm(t)=2^t زمان tt را به جرم باکتری‌ها می‌رساند. وارون آن، t=log⁡2mt=\log_2 m، جرم mm را می‌گیرد و می‌گوید چه مدت زمان لازم است تا جرم باکتری‌ها به mm برسد.

ب)

گام ۳: جرم ۵۰۰۰ را در وارون قرار می‌دهیم:

t=log⁡25000=log⁡5000log⁡2t=\log_2 5000=\frac{\log 5000}{\log 2}

گام ۴: چون 5000=10425000=\frac{10^4}{2} است:

log⁡5000=4−log⁡2≃4−0.301=3.699\log 5000=4-\log 2\simeq 4-0.301=3.699

گام ۵:

t≃3.6990.301≃12.3t\simeq\frac{3.699}{0.301}\simeq 12.3

بررسی: 212=40962^{12}=4096 و 213=81922^{13}=8192 است و عدد ۵۰۰۰ بین این دو قرار دارد، پس نتیجه منطقی است.

جواب نهایی

الف) t=log⁡2mt=\log_2 m؛ این رابطه زمان لازم برای رسیدن جرم باکتری‌ها به mm را می‌دهد.
ب) t=log⁡25000≃12.3t=\log_2 5000\simeq 12.3 (واحد زمان در فعالیت ۱)

تمرین ۳

درستی یا نادرستی عبارت‌های زیر را بررسی کنید:

الف) alog⁡ba=aa^{\log_b a}=a (b≠1b\neq1 , a,b>0a,b>0)

ب) log⁡dabc=log⁡da+log⁡db+log⁡dc\log_d abc=\log_d a+\log_d b+\log_d c (d≠1d\neq1 , a,b,c,d>0a,b,c,d>0)

پ) log⁡xlog⁡y=log⁡x+log⁡y\log x\log y=\log x+\log y

ت) لگاریتم هر عدد مثبت، همواره عددی مثبت است.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: (الف) درست نیست. برای مثال a=4a=4 و b=2b=2 را در نظر می‌گیریم: 4log⁡24=42=16≠44^{\log_2 4}=4^2=16\neq4. تساوی درست، blog⁡ba=ab^{\log_b a}=a است. عبارت داده‌شده فقط وقتی برقرار است که log⁡ba=1\log_b a=1 باشد، یعنی a=ba=b. پس در حالت کلی نادرست است.

گام ۲: (ب) درست است. با خاصیت لگاریتم حاصل‌ضرب دو عدد داریم:

log⁡dabc=log⁡da+log⁡d(bc)=log⁡da+log⁡db+log⁡dc\log_d abc=\log_d a+\log_d(bc)=\log_d a+\log_d b+\log_d c

گام ۳: (پ) نادرست است. برای مثال x=y=10x=y=10 را در نظر می‌گیریم. سمت چپ: log⁡10×log⁡10=1×1=1\log10\times\log10=1\times1=1 و سمت راست: log⁡10+log⁡10=2\log10+\log10=2. این دو برابر نیستند. لگاریتم حاصل‌ضرب با مجموع لگاریتم‌ها برابر است، نه حاصل‌ضرب لگاریتم‌ها با مجموع آن‌ها.

گام ۴: (ت) نادرست است. برای مثال log⁡1=0\log1=0 که مثبت نیست و log⁡0.1=−1\log0.1=-1 که منفی است. لگاریتم عددهای بزرگ‌تر از ۱ (در پایهٔ بزرگ‌تر از ۱) مثبت است، ولی برای عددهای بین ۰ و ۱ منفی است.

جواب نهایی

الف) نادرست
ب) درست
پ) نادرست
ت) نادرست

تمرین ۴

نیمه‌عمر عنصری چهار روز و جرم اولیهٔ یک نمونه از آن یک گرم است.

الف) جرم m(t)m(t) را که پس از tt روز باقی‌می‌ماند، بیابید.

ب) طی چند روز، این جرم به ۰/۰۱ گرم کاهش می‌یابد؟

جواب گام‌به‌گام

الف)

گام ۱: به‌ازای هر ۴ روز، جرم نصف می‌شود. با جرم اولیهٔ ۱ گرم، طبق الگوی مثال کتاب داریم:

m(t)=1×12t4=2−t4m(t)=1\times\frac{1}{2^{\frac{t}{4}}}=2^{-\frac{t}{4}}

ب)

گام ۲: شرط m(t)=0.01m(t)=0.01 را می‌نویسیم:

2−t4=11002^{-\frac{t}{4}}=\frac{1}{100}

گام ۳: از دو طرف لگاریتم در مبنای ۱۰ می‌گیریم:

−t4log⁡2=log⁡10−2=−2-\frac{t}{4}\log 2=\log 10^{-2}=-2

گام ۴: با log⁡2≃0.301\log 2\simeq 0.301 داریم:

t=8log⁡2≃80.301≃26.6t=\frac{8}{\log 2}\simeq\frac{8}{0.301}\simeq 26.6

بررسی: 2−26.6/4=2−6.65≈11002^{-26.6/4}=2^{-6.65}\approx\frac{1}{100} است.

جواب نهایی

الف) m(t)=2−t4m(t)=2^{-\frac{t}{4}} (گرم)
ب) حدود ۲۶/۶ روز (t=8log⁡2t=\frac{8}{\log 2})

تمرین ۵

عبارات زیر را ساده کنید. (log⁡2≃0.301\log 2\simeq0.301 , log⁡3≃0.4771\log 3\simeq0.4771).

الف) log⁡(18×375)\log(18\times375) ب) log⁡0.075\log\sqrt{0.075} پ) log⁡2824\log_2\frac{\sqrt{8}}{\sqrt[4]{2}}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: (الف) ابتدا عدد را تجزیه می‌کنیم: 18×375=2×32×3×53=2×33×5318\times375=2\times3^2\times3\times5^3=2\times3^3\times5^3.

گام ۲: چون log⁡5=log⁡102=1−log⁡2≃0.699\log5=\log\frac{10}{2}=1-\log2\simeq0.699، داریم:

log⁡(18×375)=log⁡2+3log⁡3+3log⁡5≃0.301+3(0.4771)+3(0.699)\log(18\times375)=\log2+3\log3+3\log5\simeq0.301+3(0.4771)+3(0.699)
=0.301+1.4313+2.097=3.8293=0.301+1.4313+2.097=3.8293

گام ۳: (ب) می‌نویسیم 0.075=3400.075=\frac{3}{40}. پس:

log⁡0.075=12log⁡340=12(log⁡3−log⁡4−log⁡10)=12(log⁡3−2log⁡2−1)\log\sqrt{0.075}=\frac12\log\frac{3}{40}=\frac12\left(\log3-\log4-\log10\right)=\frac12\left(\log3-2\log2-1\right)

گام ۴: با جای‌گذاری مقدارها:

12(0.4771−0.602−1)=12(−1.1249)≃−0.56245\frac12(0.4771-0.602-1)=\frac12(-1.1249)\simeq-0.56245

گام ۵: (پ) رادیکال‌ها را به توان تبدیل می‌کنیم: 824=232214=254\frac{\sqrt8}{\sqrt[4]{2}}=\frac{2^{\frac32}}{2^{\frac14}}=2^{\frac54}.

گام ۶: بنابراین log⁡2254=54\log_2 2^{\frac54}=\frac54.

جواب نهایی

الف) ≃3.8293\simeq 3.8293
ب) ≃−0.56245\simeq -0.56245
پ) 54\frac{5}{4}

تمرین ۶

اگر نمودار تابع با ضابطهٔ f(x)=log⁡axf(x)=\log_a x از نقطهٔ (−4,12)(-4,\frac{1}{2}) عبور کند، مقدار aa چند است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: دامنهٔ تابع f(x)=log⁡axf(x)=\log_a x با شرط a>0a>0 و a≠1a\neq1 فقط اعداد مثبت است، یعنی x>0x>0.

گام ۲: اگر نمودار از نقطهٔ (−4,12)(-4,\frac12) بگذرد، باید log⁡a(−4)=12\log_a(-4)=\frac12 باشد، یعنی a12=−4a^{\frac12}=-4. ولی a12=aa^{\frac12}=\sqrt a همواره مثبت است و نمی‌تواند −4-4 شود. همچنین −4-4 در دامنهٔ تابع نیست.

گام ۳: پس با نقطهٔ چاپ‌شده هیچ مقداری برای aa وجود ندارد. به‌نظر می‌رسد نقطه باید (4,12)(4,\frac12) باشد. در آن صورت log⁡a4=12\log_a 4=\frac12 است و

a12=4⇒a=42=16.a^{\frac12}=4\Rightarrow a=4^2=16.

جواب نهایی

چنین aaی وجود ندارد، چون −4-4 در دامنهٔ لگاریتم نیست. اگر نقطه (4,12)(4,\frac12) باشد، a=16a=16 می‌شود.

تمرین ۷

گزینه‌های درست را با ✓ و گزینه‌های نادرست را با × علامت بزنید.

log⁡ba×log⁡ab=1\log_b a\times\log_a b=1 ■

log⁡5=log⁡3+log⁡2\log 5=\log 3+\log 2 ■

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: عبارت اول را با فرمول تغییر پایه بررسی می‌کنیم (با شرط a,b>0a,b>0 و a,b≠1a,b\neq1):

log⁡ba=log⁡alog⁡b,log⁡ab=log⁡blog⁡a\log_b a=\frac{\log a}{\log b},\qquad \log_a b=\frac{\log b}{\log a}

گام ۲: این دو را در هم ضرب می‌کنیم:

log⁡ba×log⁡ab=log⁡alog⁡b×log⁡blog⁡a=1\log_b a\times\log_a b=\frac{\log a}{\log b}\times\frac{\log b}{\log a}=1

پس این عبارت درست است ✓.

گام ۳: برای عبارت دوم از ویژگی log⁡x+log⁡y=log⁡(xy)\log x+\log y=\log(xy) استفاده می‌کنیم:

log⁡3+log⁡2=log⁡6≠log⁡5\log 3+\log 2=\log 6\neq\log 5

پس این عبارت نادرست است ×.

گام ۴: با مقدارهای تقریبی هم می‌توان چک کرد: log⁡3+log⁡2≃0.4771+0.301=0.7781\log 3+\log 2\simeq0.4771+0.301=0.7781، ولی log⁡5≃0.699\log 5\simeq0.699. این دو برابر نیستند.

جواب نهایی

1) log⁡ba×log⁡ab=1\log_b a\times\log_a b=1 : ✓ (درست)
2) log⁡5=log⁡3+log⁡2\log 5=\log 3+\log 2 : × (نادرست)

تمرین ۸

نیمه‌عمر یک ماده هسته‌ای ۳۰ سال است. نمونه‌ای از این ماده ۱۲۸ میلی‌گرم جرم دارد. جرمی که پس از ۳۰۰ سال باقی می‌ماند چقدر است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: فرمول جرم باقی‌مانده را با نیمه‌عمر ۳۰ سال می‌نویسیم:

m(t)=128×2−t30m(t)=128\times 2^{-\frac{t}{30}}

گام ۲: مقدار t=300t=300 را جایگذاری می‌کنیم:

m(300)=128×2−30030=128×2−10m(300)=128\times 2^{-\frac{300}{30}}=128\times 2^{-10}

گام ۳: چون 128=27128=2^7 پس:

m(300)=27×2−10=2−3=18=0.125m(300)=2^7\times 2^{-10}=2^{-3}=\frac{1}{8}=0.125

گام ۴: بررسی: ۳۰۰ سال برابر ۱۰ نیمه‌عمر است؛ یعنی جرم ۱۰ بار نصف می‌شود: 128→64→32→16→8→4→2→1→0.5→0.25→0.125128\to64\to32\to16\to8\to4\to2\to1\to0.5\to0.25\to0.125. ✓

جواب نهایی

جرم باقی‌مانده پس از ۳۰۰ سال برابر 18=0.125\frac{1}{8}=0.125 میلی‌گرم است.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۹۰ حسابان یازدهم