۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

حل تمرین صفحه ۵۸ حسابان دوازدهم

جواب گام‌به‌گام ۶ تمرین صفحهٔ ۵۸ کتاب حسابان ۲؛ ۱ بخش دیگر این صفحه هنوز جوابِ بررسی‌شده ندارد.

  • حسابان ۲
  • فصل ۳: حدهای نامتناهی ــ حد در بی‌نهایت
  • پایهٔ دوازدهم
  • به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵

صورت هر تمرین همان متن کتاب است. جواب را هوش مصنوعی گام‌به‌گام نوشته و هوش مصنوعی دیگری از یک شرکت دیگر، بی‌آنکه آن را ببیند، همان تمرین را حل کرده؛ فقط جوابی این‌جا آمده که هر دو به آن رسیده‌اند. اول خودت روی کاغذ حل کن، بعد راهت را با گام‌ها مقایسه کن.

تمرین ۱

با استفاده از قضایای حدهای نامتناهی درستی حدهای زیر را نشان دهید.

الف) lim⁡x→03+x2x2=+∞\lim_{x\to 0} \frac{\sqrt{3+x^2}}{x^2} = +\infty

ب) lim⁡x→21(x−2)4=+∞\lim_{x\to 2} \frac{1}{(x-2)^4} = +\infty

پ) lim⁡x→−2∣5−x2+x∣=+∞\lim_{x\to -2} \left|\frac{5-x}{2+x}\right| = +\infty

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: قضیه: اگر lim⁡x→af(x)=L>0\lim_{x\to a} f(x)=L>0 و lim⁡x→ag(x)=0\lim_{x\to a} g(x)=0 باشد و در همسایگی محذوف aa همواره g(x)>0g(x)>0 باشد، آنگاه lim⁡x→af(x)g(x)=+∞\lim_{x\to a}\frac{f(x)}{g(x)}=+\infty.

گام ۲: الف) صورت: lim⁡x→03+x2=3>0\lim_{x\to 0}\sqrt{3+x^2}=\sqrt3>0. مخرج: x2→0x^2\to 0 و به ازای x≠0x\neq 0 داریم x2>0x^2>0. پس

lim⁡x→03+x2x2=+∞\lim_{x\to 0}\frac{\sqrt{3+x^2}}{x^2}=+\infty

گام ۳: ب) صورت برابر ۱ است و مثبت است. مخرج: (x−2)4→0(x-2)^4\to 0 و به ازای x≠2x\neq 2 داریم (x−2)4>0(x-2)^4>0. پس

lim⁡x→21(x−2)4=+∞\lim_{x\to 2}\frac{1}{(x-2)^4}=+\infty

گام ۴: پ) می‌نویسیم ∣5−x2+x∣=∣5−x∣∣x+2∣\left|\frac{5-x}{2+x}\right|=\frac{|5-x|}{|x+2|}. صورت: lim⁡x→−2∣5−x∣=7>0\lim_{x\to -2}|5-x|=7>0. مخرج: ∣x+2∣→0|x+2|\to 0 و به ازای x≠−2x\neq -2 داریم ∣x+2∣>0|x+2|>0. پس

lim⁡x→−2∣5−x2+x∣=+∞\lim_{x\to -2}\left|\frac{5-x}{2+x}\right|=+\infty

جواب نهایی

الف) حد برابر +∞+\infty است (صورت به 3>0\sqrt3>0 و مخرج به 0+0^+ میل می‌کند).
ب) حد برابر +∞+\infty است (صورت ۱ و مخرج به 0+0^+ میل می‌کند).
پ) حد برابر +∞+\infty است (صورت به ۷ و مخرج به 0+0^+ میل می‌کند).

تمرین ۲

حدهای زیر را محاسبه کنید.

الف) lim⁡x→2−2xx2−4\lim_{x\to 2^-} \frac{2x}{x^2-4}

ب) lim⁡x→3−x2+2x−1x2+x−12\lim_{x\to 3^-} \frac{x^2+2x-1}{x^2+x-12}

پ) lim⁡x→3+x+19−x2\lim_{x\to 3^+} \frac{x+1}{9-x^2}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: در هر سه حد، صورت به عددی ناصفر و مخرج به صفر میل می‌کند. پس جواب +∞+\infty یا −∞-\infty است و برای تعیین آن باید علامت مخرج را در همسایگی یک‌طرفهٔ نقطه بررسی کنیم.

گام ۲ (الف): صورت به 2×2=4>02\times2=4>0 میل می‌کند. مخرج را تجزیه می‌کنیم:

x2−4=(x−2)(x+2)x^2-4=(x-2)(x+2)

وقتی x→2−x\to2^- داریم x−2<0x-2<0 و x+2>0x+2>0، پس مخرج منفی است و به صفر میل می‌کند. در نتیجه:

lim⁡x→2−2xx2−4=40−=−∞\lim_{x\to2^-}\frac{2x}{x^2-4}=\frac{4}{0^-}=-\infty

گام ۳ (ب): صورت به 9+6−1=14>09+6-1=14>0 میل می‌کند. مخرج:

x2+x−12=(x−3)(x+4)x^2+x-12=(x-3)(x+4)

وقتی x→3−x\to3^- داریم x−3<0x-3<0 و x+4>0x+4>0، پس مخرج منفی است و به صفر میل می‌کند:

lim⁡x→3−x2+2x−1x2+x−12=140−=−∞\lim_{x\to3^-}\frac{x^2+2x-1}{x^2+x-12}=\frac{14}{0^-}=-\infty

گام ۴ (پ): صورت به 3+1=4>03+1=4>0 میل می‌کند. مخرج:

9−x2=(3−x)(3+x)9-x^2=(3-x)(3+x)

وقتی x→3+x\to3^+ داریم 3−x<03-x<0 و 3+x>03+x>0، پس مخرج منفی است و به صفر میل می‌کند:

lim⁡x→3+x+19−x2=40−=−∞\lim_{x\to3^+}\frac{x+1}{9-x^2}=\frac{4}{0^-}=-\infty

جواب نهایی

الف) −∞-\infty
ب) −∞-\infty
پ) −∞-\infty

تمرین ۳

نمودار تابعی را رسم کنید که دامنهٔ آن R−{−1,1}\mathbb{R}-\{-1,1\} بوده و دارای دو مجانب قائم باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: تابعی می‌خواهیم که فقط در x=1x=1 و x=−1x=-1 تعریف نشده باشد و در هر دو نقطه حد نامتناهی داشته باشد. مخرج را x2−1=(x−1)(x+1)x^2-1=(x-1)(x+1) می‌گیریم:

f(x)=1x2−1f(x)=\frac{1}{x^2-1}

دامنهٔ آن R−{−1,1}\mathbb{R}-\{-1,1\} است.

گام ۲: حدها در x=1x=1:

lim⁡x→1+f(x)=+∞,lim⁡x→1−f(x)=−∞\lim_{x\to1^+}f(x)=+\infty,\qquad \lim_{x\to1^-}f(x)=-\infty

پس x=1x=1 مجانب قائم است.

گام ۳: حدها در x=−1x=-1. برای xx کمی بزرگ‌تر از −1-1 داریم x2−1<0x^2-1<0 و برای xx کمی کوچک‌تر از −1-1 داریم x2−1>0x^2-1>0. بنابراین:

lim⁡x→−1+f(x)=−∞,lim⁡x→−1−f(x)=+∞\lim_{x\to-1^+}f(x)=-\infty,\qquad \lim_{x\to-1^-}f(x)=+\infty

پس x=−1x=-1 هم مجانب قائم است.

گام ۴: توصیف نمودار:

  • خط‌چین‌های قائم x=1x=1 و x=−1x=-1 را رسم می‌کنیم.
  • برای x>1x>1، منحنی بالای محور xx است. از بالای مجانب x=1x=1 شروع می‌شود و پایین می‌آید تا به محور xx نزدیک شود (lim⁡x→+∞f(x)=0\lim_{x\to+\infty}f(x)=0).
  • برای x<−1x<-1، شاخه‌ای قرینه‌ٔ شاخهٔ قبل نسبت به محور yy داریم، بالای محور xx و کنار مجانب x=−1x=-1 به سمت +∞+\infty.
  • بین −1-1 و 11، منحنی زیر محور xx است و از نقطهٔ (0,−1)(0,-1) می‌گذرد. دو سر آن در کنار هر دو مجانب به −∞-\infty می‌روند، مثل یک کاسهٔ وارونه.

پاسخ‌های دیگر هم ممکن است، مثلاً f(x)=1∣x2−1∣f(x)=\frac{1}{|x^2-1|} یا f(x)=xx2−1f(x)=\frac{x}{x^2-1}.

جواب نهایی

یک نمونه: f(x)=1x2−1f(x)=\dfrac{1}{x^2-1} با دامنهٔ R−{−1,1}\mathbb{R}-\{-1,1\} و مجانب‌های قائم x=1x=1 و x=−1x=-1 (نمودار سه شاخه دارد؛ پاسخ‌های دیگر هم قابل قبول است).

تمرین ۴

نمودار تابعی را رسم کنید که دامنهٔ آن [−2,2]−{1}[-2,2]-\{1\} بوده و دارای مجانب قائم باشد.

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: تابعی می‌خواهیم که فقط در x=1x=1 تعریف نشده باشد و دامنه‌اش بازهٔ [−2,2][-2,2] باشد. یک انتخاب مناسب این است:

f(x)=1x−1,x∈[−2,2], x≠1f(x)=\frac{1}{x-1},\qquad x\in[-2,2],\ x\neq 1

گام ۲: حدها را در نزدیکی x=1x=1 حساب می‌کنیم:

lim⁡x→1+1x−1=+∞,lim⁡x→1−1x−1=−∞\lim_{x\to 1^+}\frac{1}{x-1}=+\infty,\qquad \lim_{x\to 1^-}\frac{1}{x-1}=-\infty

پس خط x=1x=1 مجانب قائم نمودار است.

گام ۳: چند نقطه برای رسم به‌دست می‌آوریم:

xx−2-2000/50/51/51/522
f(x)f(x)−13-\frac13−1-1−2-22211

گام ۴: توصیف نمودار: نمودار را فقط روی [−2,2][-2,2] رسم می‌کنیم و خط‌چین قائم x=1x=1 را می‌کشیم.

  • شاخهٔ چپ از نقطهٔ (−2,−13)(-2,-\frac13) شروع می‌شود، از (0,−1)(0,-1) می‌گذرد و با نزدیک شدن xx به ۱ از چپ، به سمت پایین (بی‌نهایت منفی) می‌رود.
  • شاخهٔ راست از بالای خط x=1x=1 (از +∞+\infty) شروع می‌شود، از (1/5,2)(1/5,2) می‌گذرد و به نقطهٔ (2,1)(2,1) می‌رسد.
  • روی خط x=1x=1 هیچ نقطه‌ای از نمودار نیست.

پاسخ‌های دیگری هم ممکن است، مثلاً f(x)=1(x−1)2f(x)=\frac{1}{(x-1)^2} روی همین دامنه.

جواب نهایی

یک نمونه: f(x)=1x−1f(x)=\frac{1}{x-1} با دامنهٔ [−2,2]−{1}[-2,2]-\{1\}؛ نمودار دو شاخه دارد و خط x=1x=1 مجانب قائم آن است (پاسخ‌های دیگر هم ممکن است).

تمرین ۵

مجانب‌های قائم توابع زیر را در صورت وجود به‌دست آورید.

الف) f(x)=2x−13−xf(x)=\frac{2x-1}{3-x}

ب) g(x)=x2+xx2−xg(x)=\frac{x^2+x}{x^2-x}

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: مجانب قائم در نقطه‌ای مثل x=ax=a ایجاد می‌شود که حد تابع در آن نقطه +∞+\infty یا −∞-\infty باشد. برای تابع کسری، ریشه‌های مخرج را بررسی می‌کنیم.

گام ۲ (الف): مخرج 3−x3-x در x=3x=3 صفر می‌شود و صورت در این نقطه برابر 2(3)−1=5≠02(3)-1=5\neq 0 است. پس:

lim⁡x→3+2x−13−x=50−=−∞,lim⁡x→3−2x−13−x=50+=+∞\lim_{x\to 3^+}\frac{2x-1}{3-x}=\frac{5}{0^-}=-\infty,\qquad \lim_{x\to 3^-}\frac{2x-1}{3-x}=\frac{5}{0^+}=+\infty

بنابراین خط x=3x=3 مجانب قائم است.

گام ۳ (ب): ابتدا ساده می‌کنیم:

g(x)=x(x+1)x(x−1)=x+1x−1(x≠0,1)g(x)=\frac{x(x+1)}{x(x-1)}=\frac{x+1}{x-1}\quad (x\neq 0,1)

ریشه‌های مخرج x=0x=0 و x=1x=1 هستند.

گام ۴: در x=0x=0 داریم lim⁡x→0x+1x−1=1−1=−1\lim_{x\to0} \frac{x+1}{x-1}=\frac{1}{-1}=-1. حد متناهی است، پس x=0x=0 مجانب قائم نیست.

گام ۵: در x=1x=1 صورت برابر 22 و مخرج به صفر میل می‌کند:

lim⁡x→1+x+1x−1=+∞,lim⁡x→1−x+1x−1=−∞\lim_{x\to1^+}\frac{x+1}{x-1}=+\infty,\qquad \lim_{x\to1^-}\frac{x+1}{x-1}=-\infty

پس x=1x=1 مجانب قائم است.

جواب نهایی

الف) تنها مجانب قائم: x=3x=3
ب) تنها مجانب قائم: x=1x=1 (در x=0x=0 مجانب قائم وجود ندارد، چون حد برابر −1-1 است)

تمرین ۶

نمودار تابع f(x)=1x−∣x∣f(x)=\frac{1}{x-|x|} در مجاورت مجانب قائم خود چگونه است؟

جواب گام‌به‌گام

گام ۱: دامنه را پیدا می‌کنیم. برای x>0x>0 داریم ∣x∣=x|x|=x، پس x−∣x∣=0x-|x|=0 و تابع تعریف نشده است. برای x=0x=0 هم مخرج صفر است. بنابراین دامنه فقط x<0x<0 است.

گام ۲: برای x<0x<0 داریم ∣x∣=−x|x|=-x، پس مخرج x−∣x∣=2xx-|x|=2x می‌شود:

f(x)=12x,x<0f(x)=\frac{1}{2x},\quad x<0

گام ۳: حد چپ را در x=0x=0 حساب می‌کنیم. وقتی x→0−x\to0^-، مقدار 2x2x عددی منفیِ نزدیک صفر است، پس:

lim⁡x→0−12x=−∞\lim_{x\to0^-}\frac{1}{2x}=-\infty

حد راست معنا ندارد، چون تابع در سمت راست صفر تعریف نشده است. چون حد چپ −∞-\infty است، خط x=0x=0 مجانب قائم است.

گام ۴: شکل نمودار: فقط سمت چپ محور yyها وجود دارد و نمودار شاخه‌ای از هذلولی y=12xy=\frac{1}{2x} در ناحیهٔ سوم است. با نزدیک شدن xx به صفر از چپ، نمودار به‌سمت پایین (به −∞-\infty) میل می‌کند و به خط x=0x=0 می‌چسبد. با دور شدن xx به سمت −∞-\infty، نمودار از زیر به محور xxها نزدیک می‌شود. در سمت راست محور yy نمودار وجود ندارد.

جواب نهایی

مجانب قائم x=0x=0 است و نمودار فقط در سمت چپ آن (ناحیهٔ سوم، f(x)=12xf(x)=\frac{1}{2x} برای x<0x<0) قرار دارد و با نزدیک شدن xx به 0−0^- به سمت −∞-\infty میل می‌کند.

تمرین ۷

کدام شکل زیر وضعیت نمودار تابع f(x)=xx2−2x+1f(x)=\frac{x}{x^2-2x+1} را در همسایگی x=1x=1 نمایش می‌دهد؟ چرا؟

جواب این بخش هنوز بررسی نشده و این‌جا نیامده است. «حل با عکس» آن را گام‌به‌گام حل می‌کند.

از هوش مصنوعی بپرس: حل با عکس

جایی از این جواب‌ها را نفهمیدی یا تمرینت این‌جا نیست؟ از سوال عکس بگیر؛ «حل با عکس» در پنل یادگیری 1xAi آن را گام‌به‌گام و فارسی حل می‌کند، دلیل هر گام را می‌گوید، با یک مدل دیگر چک می‌کند و صفحهٔ کتاب درسی را نشان می‌دهد. با «از این بپرس» هر گام را می‌پرسی. پلن رایگان سهمیهٔ روزانه دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

صفحهٔ ۵۸ حسابان دوازدهم