درس ۱ · صفحهٔ ۹۶ تا ۱۱۱ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
مقالهنویسی (۲)
در این درس یاد میگیری برای مقالهات فهرست منابعِ مرتب، مشخصات نویسندگان، چکیدهای با چهار بخش اصلی و کلیدواژههای مناسب تنظیم کنی.
پیش از شروع
فرض کن در گوشیات چندین مقاله برای یک پژوهش پیدا کردهای؛ چطور بدون خواندن کامل همهٔ آنها، مقالههای مرتبط را انتخاب میکنی و بعد سراغ منابعشان میروی؟
چکیده و کلیدواژهها کمک میکنند زودتر بفهمی هر مقاله دربارهٔ چیست و آیا به کارت میآید؛ البته چکیده جای خواندن اصل مقاله را نمیگیرد. فهرست منابع هم راه رسیدن به آثاری را نشان میدهد که نویسنده از آنها استفاده کرده است.
نشانی دقیق منابع
نشانی دقیق منابع
اگر دوستت بخواهد کتابی را که در پژوهشت استفاده کردهای پیدا کند، نوشتنِ نام کتاب بهتنهایی کافی است؟ فهرست منابع، نشانی دقیق آثاری است که به آنها مراجعه کردهای؛ آن را در پایان مقاله میآوری تا خواننده بتواند منابع پژوهشت را پیدا کند.
برای تنظیم این فهرست، دو نوع ترتیب را رعایت کن:
- ترتیب منابع نسبت به یکدیگر: منابع را بر اساس الفبای نام خانوادگی نویسندگان مرتب کن؛ مثلاً اثر «احمدی» پیش از اثر «بهرامی» میآید، حتی اگر کتاب بهرامی زودتر چاپ شده باشد.
- ترتیب اطلاعات هر منبع: نام خانوادگی، نام، سال چاپ، عنوان اثر، محل چاپ و سپس نام ناشر برای کتاب یا نام مجله برای مقاله.
فرض کن از کتابی نوشتهٔ مریم احمدی استفاده کردهای. هنگام معرفی آن، اول «احمدی، مریم» را مینویسی، نه عنوان کتاب را. بعد اطلاعات دیگر را بهترتیب اضافه میکنی. پس الفبا جای هر منبع را در فهرست تعیین میکند و الگوی اطلاعات، شکل معرفی همان منبع را.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۷
معرفی نویسندگان
معرفی نویسندگان
فرض کن مقالهای دربارهٔ عادتهای مطالعه پیدا کردهای و میخواهی پرسشی را از پژوهشگرانش بپرسی. برای شناختن آنها و راه ارتباط با آنها، باید بخش معرفی نویسندگان را ببینی.
در الگوی این درس، پس از کلیدواژهها نام و نام خانوادگی نویسندگان، سِمَت، مرتبهٔ علمی و محل خدمت آنها نوشته میشود. این اطلاعات روشن میکند چه کسانی مقاله را نوشتهاند و وابستگی علمی و شغلی آنها چیست؛ بنابراین آوردن نام بهتنهایی کافی نیست.
مثلاً برای معرفی نویسندهای فرضی میتوان نوشت: «مریم احمدی، استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه …».
اگر مقاله چند نویسنده داشته باشد، رایانامهٔ نویسندهٔ مسئول در پانوشت میآید تا راه تماس با او مشخص باشد. پس جای معرفی نویسندگان را با جای رایانامه اشتباه نگیر: مشخصات در بخش معرفی میآید، اما نشانی ارتباطی نویسندهٔ مسئول در پانوشت درج میشود.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۸
چکیده؛ راهنمای انتخاب
چکیده؛ راهنمای انتخاب
فرض کن برای پژوهشی دربارهٔ تأثیر خواب بر یادگیری، چندین مقاله در گوشیات پیدا کردهای. خواندن همهٔ آنها وقت زیادی میگیرد؛ از کجا شروع کنی؟ چکیده کمک میکند پیش از خواندن متن کامل، بفهمی هر مقاله چقدر به موضوع تو مربوط است.
چکیده، گزارشی کوتاه، دقیق و درست از مطالب مهم نوشته است؛ نه فقط معرفی موضوع یا چند جملهٔ جذاب برای ترغیب خواننده. مثلاً چکیدهٔ یک مقاله ممکن است نشان دهد که پژوهش دربارهٔ خواب کودکان است، درحالیکه تو دربارهٔ خواب نوجوانان تحقیق میکنی. همین شناخت اولیه، انتخابت را آگاهانهتر میکند و جلوی اتلاف وقت را میگیرد.
اما چکیده جای متن کامل را نمیگیرد. اگر مقاله را مرتبط تشخیص دادی، برای بررسی جزئیات و استفادهٔ دقیق از مطالبش باید به اصل آن مراجعه کنی. پس چکیده را راهنمای انتخاب مقاله بدان، نه جانشین خواندن آن.
حالا این برداشت را بسنج:
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۸
چهار بخش چکیده
چهار بخش چکیده
مقالهات که کامل شد، میتوانی چکیده را تنظیم کنی؛ چون حالا میدانی چه کردهای و به چه رسیدهای. برای نوشتنش، به چهار پرسش پاسخ کوتاه بده:
- هدف: چرا پژوهش را انجام دادی و دنبال روشنکردن چه مسئلهای بودی؟
- روش کار: برای بررسی مسئله چه کردی؟
- یافتههای اصلی: چه چیزی در بررسی تو آشکار شد؟
- مهمترین نتیجه: از یافتهها چه برداشتی میتوان کرد؟
فرض کن دربارهٔ مرور درس با فلشکارت پژوهش کردهای. هدفت بررسی تأثیر فلشکارت بر یادآوری واژههاست. روش کارت، مقایسهٔ یادآوری واژهها در دو گروه با شیوههای مرور متفاوت است. اگر گروهِ استفادهکننده از فلشکارت واژههای بیشتری به یاد آورده باشد، این یافته است. اینکه «فلشکارت میتواند به یادآوری واژهها کمک کند»، نتیجهگیری از آن یافته است.
پس یافته و نتیجه را یکی نگیر: یافته میگوید چه مشاهده شد؛ نتیجه میگوید این مشاهده چه معنایی دارد.
کتاب درسی، صفحهٔ ۹۹
واژههایی برای پیدا شدن
واژههایی برای پیدا شدن
فرض کن میخواهی در اینترنت دربارهٔ نقش خواب در یادگیری جستوجو کنی. عبارت «موضوع جالب» کمکی نمیکند؛ اما «خواب» و «یادگیری» مسیر جستوجویت را روشن میکنند. کلیدواژههای مقاله هم همین کار را انجام میدهند: به خواننده و جستوجوگر کمک میکنند پژوهش مرتبط را پیدا کنند.
برای انتخاب آنها، از خودت بپرس: «پژوهش من دربارهٔ چه مفاهیم اصلی و چه موضوعات جزئیِ مهمی است؟» پاسخها باید از متن مقاله بیایند و با عنوان و مسئلهٔ پژوهش هماهنگ باشند؛ نه اینکه فقط واژههایی پرکاربرد مثل «بررسی» و «پژوهش» باشند.
مثلاً برای مقالهای دربارهٔ «تأثیر خواب کافی بر یادگیری دانشآموزان»، ترکیبهایی مانند «خواب کافی»، «یادگیری» و «دانشآموزان» مناسباند؛ البته به شرط آنکه واقعاً محور متن باشند. کلیدواژه میتواند یک کلمه یا یک ترکیب باشد.
کلیدواژهها را پس از چکیده میآوریم. کتاب میانگین تعداد آنها را پنج تا هفت مورد معرفی میکند؛ اما مرتبطبودنشان مهمتر از پُرکردن فهرست با واژههای کمربط است.
کتاب درسی، صفحهٔ ۱۰۰
مثال حلشده
فرض کن در یک پژوهش تمرینی، به دو گروه واژههای یکسانی دادهایم: به یک گروه بهصورت دستهبندی موضوعی و به گروه دیگر بهصورت درهم. سپس از آنها خواستهایم واژهها را از حفظ بنویسند؛ گروه نخست واژههای بیشتری به یاد آورده است. برای این گزارش، چکیده و کلیدواژه تنظیم کن.
هدف را مشخص میکنیم: میخواهیم نقش دستهبندی موضوعی را در بهخاطرسپاری واژهها بررسی کنیم.
روش را فشرده مینویسیم: ارائهٔ واژههای یکسان به دو شکل متفاوت و سپس ثبت واژههای بهیادآمده.
یافته را از تفسیر آن جدا میکنیم: یافته این است که گروه دریافتکنندهٔ واژههای دستهبندیشده، واژههای بیشتری به یاد آورده است.
مهمترین نتیجه را محتاطانه بیان میکنیم: دستهبندی موضوعی میتواند به بهخاطرسپاری واژهها کمک کند؛ از این گزارش محدود، حکم همیشگی نمیسازیم.
این بخشها را به متنی پیوسته تبدیل میکنیم و برای کلیدواژهها، مفاهیم مشخص و محوری همان متن را برمیگزینیم.
کلیدواژههای پیشنهادی: دستهبندی موضوعی، بهخاطرسپاری، واژگان، یادگیری، حافظه.
نکات مهم
- منابع استفادهشده را در پایان مقاله با ترتیب الفبایی نام خانوادگی و نظم مشخص اطلاعات کتابشناختی معرفی میکنیم.
- در الگوی این درس، مشخصات نویسندگان پس از کلیدواژهها و رایانامهٔ نویسندهٔ مسئول در پانوشت میآید؛ کلیدواژهها نیز باید مفاهیم محوری متن را نشان دهند.
- چکیده را پس از تکمیل مقاله با بیان فشردهٔ هدف، روش، یافتههای اصلی و مهمترین نتیجه تنظیم میکنیم تا خواننده دربارهٔ مراجعه به متن کامل تصمیم بگیرد.