۱۰۰ هزار تومان هدیهٔ ثبت‌نام، تا ۱ میلیونبا ثبت‌نام گردونهٔ هدیه را بچرخان: دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ تومان و تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه، بدون کارت بانکیگردونهٔ هدیه۱ میلیون برای تو، ۱ میلیون برای دوستتدوستانت را دعوت کن: برای هر دوستی که فعال شود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان اعتبار هدیه می‌گیری و خودش هم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانجوایز
1xAi

خلاصه درس فصل ۱ نگارش دوازدهم؛ درسنامه و نکات مهم

«خاطره‌نگاری»: ۲ درس، هر کدام با توضیح مفاهیم، مثال حل‌شده و نکات مهم.

  • نگارش ۳
  • پایهٔ دوازدهم
  • صفحهٔ ۱۲ تا ۲۹

این درسنامه را هوش مصنوعی 1xAi از روی صفحه‌های همان درس در کتاب درسی نوشته است (برچسب «تولید هوش مصنوعی»). کنار توضیح‌ها شمارهٔ صفحهٔ کتاب آمده تا با کتاب مقایسه کنی، و مثال حل‌شدهٔ هر درس یک بار دیگر جداگانه حل و بررسی شده؛ مثالی که درست درنیامده حذف شده است.

درس ۱ · صفحهٔ ۱۲ تا ۲۳ · حدود ۱۵ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

خاطره‌نگاری

در این درس یاد می‌گیری چگونه تجربه‌ای شخصی را با موضوعی خواندنی، زاویۀ دید روشن، شروعی مناسب و زبانی صمیمی به خاطره تبدیل کنی و ارزش ثبت آن را توضیح بدهی.

پیش از شروع

فکر می‌کنی خریدن چند تخم‌مرغ می‌تواند موضوع یک خاطرۀ خواندنی شود، یا برای خاطره‌نوشتن حتماً باید اتفاق عجیبی افتاده باشد؟

در خاطرۀ آغاز درس، اصرار یک دوست بر خریدن وزن دقیق تخم‌مرغ، ماجرایی خنده‌دار می‌سازد. پس فقط عجیب‌بودن اتفاق مهم نیست؛ انتخاب جزئیات و شیوۀ روایت هم می‌تواند یک تجربۀ معمولی را خواندنی کند.

از تجربه تا خاطرۀ خواندنی

از تجربه تا خاطرۀ خواندنی

برای خاطره‌نوشتن لازم نیست منتظر حادثه‌ای شگفت‌انگیز بمانی! خرید تخم‌مرغ هم می‌تواند خواندنی شود؛ در متن آغاز درس، نصفه‌تخم‌مرغی که دوست راوی با احتیاط حمل می‌کند و جدی‌ماندن او هنگام خندۀ دیگران، اتفاقی معمولی را به خاطره‌ای جذاب تبدیل کرده است.

خاطره، روایت تجربه‌ای است که خودت در آن نقشی داشته‌ای یا شاهدش بوده‌ای. پس قرار نیست ماجرایی کاملاً خیالی بسازی. از میان تجربه‌هایت، رویدادی برجسته را انتخاب کن؛ یا در اتفاقی عادی، جزئیات واقعی و جالبی پیدا کن که ارزش تعریف‌کردن داشته باشد.

مثلاً «امروز به مدرسه رفتم و برگشتم» فقط گزارشی تکراری است؛ اما اگر همان روز دوستت زیر باران چترش را بست تا کنار تو خیس شود، همین رفتار می‌تواند محور یک خاطره باشد.

برای روشن‌ماندن ماجرا، ترتیب زمانی اتفاق‌ها را هم حفظ کن: ابتدا چه شد، بعد چه اتفاقی افتاد و ماجرا چگونه پایان یافت؟ جزئیات جذاب باید به فهم و حس‌کردن همین تجربه کمک کنند، نه اینکه خواننده را از آن دور کنند.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۴

از کجا و از نگاه چه کسی؟

از کجا و از نگاه چه کسی؟

فرض کن می‌خواهی خاطرۀ گم‌شدن کیف دوستت در اردو را بنویسی. پیش از نوشتن، دو انتخاب داری: چه کسی روایت کند؟ خاطره از کجا شروع شود؟

راوی ممکن است خودش در ماجرا نقش داشته باشد یا فقط شاهد آن باشد. زاویۀ دید، دریچۀ روایت است: «دنبال کیفم می‌گشتم» ماجرا را از نگاه صاحب کیف بیان می‌کند؛ «دوستم دنبال کیفش می‌گشت» توجه را به کسی می‌برد که او را دیده است. با تغییر این دریچه، شیوۀ معرفی ماجرا هم تغییر می‌کند.

شروع مناسب باید با هدفت هماهنگ باشد. می‌توانی با زمان آغاز کنی: «نزدیک غروب بود که فهمیدم کیفم نیست.» یا با مکان: «کنار نیمکت خالی حیاط اردوگاه ایستاده بودم.» حتی می‌توانی مستقیم سراغ رویداد بروی: «اتوبوس آمادهٔ حرکت بود که دوستم فریاد زد: کیفم نیست!»

هیچ‌کدام همیشه بهترین نیست؛ اگر می‌خواهی نگرانیِ لحظۀ حرکت برجسته شود، شروع سوم مناسب‌تر است. پس اول مشخص کن خواننده قرار است به چه چیزی توجه کند؛ بعد دریچۀ ورود او را بساز.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۵

صمیمی بنویس، نه بی‌قاعده

صمیمی بنویس، نه بی‌قاعده

وقتی خاطره می‌نویسی، لازم نیست برای هر واژه دنبال جایگزینی ادبی و دشوار بگردی. کافی است تجربه و احساست را روشن و طبیعی بیان کنی؛ طوری که خواننده حس کند با خودت همراه شده است. صمیمیت از بیان طبیعی تجربه می‌آید، نه از دشوارنویسی.

فرض کن هنگام اعلام نتیجۀ مسابقه نگران بوده‌ای. می‌توانی بنویسی: «دست‌هایم سرد شده بود. جرئت نمی‌کردم به تابلوی نتایج نگاه کنم.» این جمله‌های ساده، بدون عبارت‌های پرزرق‌وبرق، حالت را به خواننده منتقل می‌کنند.

در خاطرۀ «شازده‌کوچولو» هم گفت‌وگوی دوستان و رفتارشان با کتاب، فضایی نزدیک و خودمانی می‌سازد. نویسنده برای صمیمی‌بودن، به زبان پیچیده نیاز ندارد.

اما آزادی در قالب، به معنی کنارگذاشتن قواعد نوشتن نیست. جمله‌ها باید روشن باشند و املا و نشانه‌گذاری درست رعایت شود. پس نه لازم است خاطره‌ات خشک و رسمی باشد، نه آن‌قدر بی‌قاعده که خواننده برای فهمیدنش به زحمت بیفتد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۷

از تعریف‌کردن تا نوشتن

از تعریف‌کردن تا نوشتن

فرض کن خاطرۀ گم‌شدن کیفت را برای دوستی تعریف کرده‌ای و حالا می‌خواهی همان را بنویسی. تجربه همان است، امّا شیوۀ بیان نیاز به ویرایش دارد. هنگام حرف‌زدن، لحن و مکث به شنونده کمک می‌کند؛ در نوشته باید این کار را با جمله‌بندی و بندبندی انجام بدهیم.

برای این تبدیل، چند کار انجام بده:

  • با تغییر بخش اصلی ماجرا، بند تازه‌ای بساز؛ مثلاً جست‌وجوی کیف را از پیدا‌شدن آن جدا کن.
  • تکیه‌کلام‌ها و تکرارهای بی‌فایده را حذف کن.
  • واژه‌های محاوره‌ای را به صورت نوشتاری درآور و اجزای جمله را روشن و درست بچین. جابه‌جایی آگاهانه برای تأکید، لزوماً خطا نیست.

مثلاً این گفتۀ ساختگی: «بعد، چیزه، رفتم تو حیاط، یعنی رفتم کیفمو پیدا کنم» می‌تواند چنین نوشته شود: «بعد به حیاط رفتم تا کیفم را پیدا کنم.»

در تمام این تغییرها، موضوع و معنای اصلی را نگه دار؛ قرار نیست هنگام ویرایش، ماجرای تازه‌ای بسازی یا صمیمیت روایت را از بین ببری.

کتاب درسی، صفحهٔ ۱۹

خاطرۀ من، شناخت بیشتر ما

خاطرۀ من، شناخت بیشتر ما

فرض کن در برگزاری جشن مدرسه همکاری کرده‌ای. تو از تلاش پشت صحنه و نگرانی برای آماده‌شدن برنامه‌ها خاطره می‌نویسی؛ دوستت که تماشاگر بوده، از شور جمعیت و لحظه‌های اجرای برنامه می‌گوید. هر دو یک جشن را روایت می‌کنید، اما چیزهای متفاوتی دیده‌اید. کنار هم گذاشتن این خاطره‌ها، تصویر کامل‌تری از جشن می‌سازد؛ البته متفاوت‌بودن روایت‌ها به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همۀ آن‌ها دقیق باشند.

خاطره‌نویسی فقط نگه‌داشتن یاد گذشته برای خودمان نیست. با نوشتن، تجربه‌هایمان ماندگار می‌شوند، با دیگران ارتباط برقرار می‌کنیم و فرصت می‌دهیم از شادی‌ها، دشواری‌ها و تصمیم‌های ما چیزی بیاموزند.

گاهی هم راوی به موقعیتی دسترسی دارد که دیگران نداشته‌اند. مثلاً حضور بیهقی در دستگاه حکومت غزنوی باعث شد مشاهداتی ثبت کند که برای شناخت آن روزگار ارزشمند است. پس خاطره‌ای شخصی می‌تواند بخشی از شناخت جمعی ما شود.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۰

مثال حل‌شده

دانش‌آموزی شاهد افتادن گلدان کلاس بوده و به دوستش در جمع‌کردن خاک‌ها کمک کرده است. برای نوشتن این خاطره، کدام شروع مناسب‌تر است و چرا؟ «آن روز هم مثل همیشه به مدرسه رفتم.» یا «صدای شکستن گلدان، همهمهٔ کلاس را برید.»

  1. لحظهٔ برجستهٔ تجربه را پیدا می‌کنیم: شکستن گلدان و همکاری پس از آن، نه رفتن همیشگی به مدرسه.

  2. دو شروع را مقایسه می‌کنیم: شروع نخست کلی است؛ شروع دوم با صدا و اتفاقی مشخص، توجه خواننده را جلب می‌کند.

  3. جایگاه راوی را روشن می‌کنیم: او شاهد افتادن گلدان بوده و سپس در جمع‌کردن خاک‌ها نقش داشته است؛ پس می‌تواند از نگاه خودش روایت کند.

  4. برای ادامه نقشه می‌کشیم: صدای شکستن، دیدن واکنش دوست، کمک‌کردن و احساس پایانی را به‌ترتیب و با جمله‌های روشن می‌آوریم.

جواب: شروع با صدای شکستن گلدان مناسب‌تر است؛ چون مستقیم به لحظهٔ برجستهٔ خاطره وارد می‌شود. ادامهٔ روایت باید از نگاه همین شاهد، با ترتیب زمانی روشن و زبانی ساده نوشته شود.

نکات مهم

  • خاطره، روایت تجربه‌ای شخصی یا دیده‌شده است که با موضوع یا جزئیات برجسته و ترتیب زمانی روشن، خواندنی می‌شود.
  • زاویهٔ دید و شروع مناسب، مسیر ورود خواننده به خاطره را مشخص می‌کنند و زبان ساده و صمیمی نیز باید قواعد عمومی نوشتن را رعایت کند.
  • با بندبندی و ویرایش گفته‌ها می‌توان خاطره را مکتوب و ماندگار کرد و با کنار هم گذاشتن روایت‌های متفاوت، شناخت بیشتری از رویدادها به دست آورد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس ۲ · صفحهٔ ۲۳ تا ۲۹ · حدود ۱۴ دقیقه · تولید هوش مصنوعی

کارگاه نوشتن

در این درس یاد می‌گیری خاطره را با معیارهای مشخص بررسی کنی، یک خاطرهٔ شخصی بنویسی و بازبینی کنی و معنای یک مَثَل را در قالب ماجرایی گسترش دهی.

پیش از شروع

اگر بخواهی بدون توضیح مستقیمِ معنای «باز فیلش یاد هندوستان کرد»، منظورت را به خواننده برسانی، چه ماجرایی تعریف می‌کنی؟

می‌توانی ماجرای کسی را روایت کنی که با دیدن یک نشانه، دوباره به علاقه یا عادت قدیمی‌اش برمی‌گردد. در این کارگاه، از بررسی و نوشتن خاطره به ساختن روایتی می‌رسیم که معنای یک مَثَل را در دل یک ماجرا نشان می‌دهد.

خاطره را چطور بشناسیم؟

خاطره را چطور بشناسیم؟

فرض کن دو نفر دربارهٔ حیاط مدرسه می‌نویسند: یکی شکل حیاط و درخت‌هایش را توصیف می‌کند؛ دیگری از روزی می‌گوید که در همان حیاط، پس از یک دلخوری با دوستش آشتی کرد. نوشتهٔ دوم به خاطره نزدیک‌تر است؛ چون تجربه‌ای از زندگی را روایت می‌کند، نه اینکه فقط مکانی را توصیف کند.

برای بررسی یک خاطره، این چهار پرسش را از خودت بپرس:

  • موضوع: کدام تجربه یا رویداد، محور روایت است؟
  • زاویهٔ دید: چه کسی ماجرا را تعریف می‌کند و از نگاه چه کسی آن را می‌بینیم؟
  • شروع: متن چگونه ما را وارد ماجرا می‌کند؟
  • سادگی و صمیمیت زبان: آیا بیان، روشن و نزدیک به گفت‌وگویی بی‌تکلّف است؟

مثلاً جملهٔ «وقتی اسمم را برای اجرای نمایش خواندند، دست‌هایم یخ کرد» ما را با تجربه و احساس راوی همراه می‌کند. البته وجود «من» یا بیان احساس، به‌تنهایی نشانهٔ خاطره نیست؛ داستان خیالی هم می‌تواند چنین ویژگی‌هایی داشته باشد. پیوند روایت با تجربهٔ زندگی را هم باید در نظر بگیریم.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۳

یک تجربه، یک خاطره

یک تجربه، یک خاطره

برای نوشتن خاطره لازم نیست اتفاقی عجیب را تجربه کرده باشی. گاهی جا ماندن از سرویس یا نخستین‌بار غذا پختن، موضوع خوبی است؛ به‌شرط آنکه لحظه‌ای به‌یادماندنی برای خودت داشته باشد. به‌جای شرح یک دورهٔ طولانی، یک رویداد مشخص را انتخاب کن. مثلاً «سال‌های مدرسه» خیلی گسترده است، اما «روزی که کیفم را در اتوبوس جا گذاشتم» موضوعی روشن دارد.

در شروع، خواننده را وارد همان موقعیت کن: کِی و کجا بودی و چه اتفاقی افتاد؟ مثلاً می‌توانی بنویسی: «صبحِ اولین روز مدرسه، جلوی درِ کلاس ایستاده بودم و جرئت نمی‌کردم دستگیره را پایین بدهم.» این شروع، هم موقعیت را روشن می‌کند و هم حس راوی را نشان می‌دهد.

بعد، اتفاق را با زبان خودت ادامه بده. صمیمی نوشتن یعنی طبیعی و بی‌تکلّف نوشتن، نه حتماً شکسته‌نویسی. به‌جای عبارت‌های سنگین، بگو چه دیدی، چه کردی و چه احساسی داشتی؛ طوری که انگار خاطره‌ات را برای دوستی تعریف می‌کنی.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۴

خاطره را بهتر کنیم

خاطره را بهتر کنیم

پیش‌نویس خاطره‌ات آماده است؛ حالا یک بار آن را از نگاه خواننده بخوان. بازبینی فقط غلط‌گیری نیست؛ باید ببینی خواننده می‌تواند ماجرا را دنبال کند و با آن همراه شود یا نه.

برای بازبینی، این پرسش‌ها را از خودت بپرس:

  • جذابیت: موضوع و شیوهٔ روایت کشش دارند؟ زبانم ساده و صمیمی است؟
  • آغاز: زمان و مکان روشن‌اند و رویدادی خاطره‌انگیز پیش روی خواننده قرار می‌گیرد؟
  • ترتیب حوادث: معلوم است هر اتفاق پیش از کدام اتفاق یا پس از آن رخ داده؟
  • زاویهٔ دید: روشن است چه کسی روایت می‌کند؟ بی‌دلیل از نگاه خودم به ذهن دیگران نرفته‌ام؟
  • املا و نگارش: واژه‌ها درست نوشته شده‌اند و نشانه‌گذاری به فهم جمله‌ها کمک می‌کند؟

مثلاً اگر در خاطرهٔ گم‌کردن کیف بنویسی «کیفم را پیدا کردم» و بی‌هیچ توضیحی ادامه بدهی «همه‌جا دنبالش گشتم»، خواننده سردرگم می‌شود. با جابه‌جایی این دو اتفاق، مسیر ماجرا روشن‌تر می‌شود. هنگام بررسی نوشتهٔ دوستت هم به‌جای «خوب نبود»، دقیق بگو کدام بخش نیاز به تغییر دارد و چرا.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۶

از مَثَل تا ماجرا

از مَثَل تا ماجرا

فرض کن می‌خواهی «باز فیلش یاد هندوستان کرد» را گسترش دهی. اگر فقط بنویسی «کسی دوباره به یاد علاقه یا عادت گذشته‌اش افتاد»، معنای مَثَل را توضیح داده‌ای؛ هنوز ماجرایی نساخته‌ای.

برای گسترش مَثَل، یک شخصیت و علاقهٔ قدیمی‌اش را در نظر بگیر. بعد اتفاقی بساز که او را به سوی آن علاقه برگرداند. مثلاً کسی که مدت‌هاست فوتبال بازی نمی‌کند، با دیدن توپ بچه‌های محله مکث می‌کند، کیفش را کنار می‌گذارد و وارد بازی می‌شود. این رفتار، بازگشت او به علاقهٔ قدیمی را نشان می‌دهد.

پیش از نوشتن، از خودت بپرس: «شخصیتم قبلاً چه علاقه‌ای داشته؟ چه چیزی آن را زنده می‌کند؟ در پایان چه می‌کند؟» پاسخ‌ها را به هم پیوند بده تا ماجرایت آغاز، ادامه و پایان پیدا کند. لازم نیست خودِ مَثَل را در پایان بیاوری؛ مهم این است که خواننده معنایش را از دل ماجرا دریابد.

کتاب درسی، صفحهٔ ۲۷

مثال حل‌شده

چگونه می‌توان مَثَل «به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی» را در ماجرایی کوتاه دربارهٔ پایان یک کارگاه نقاشی گسترش داد؟

  1. معنای مَثَل را مشخص می‌کنیم: یک دوره یا بخش تمام شده، اما ماجرا یا مسیر آن ادامه دارد.

  2. موقعیتی متناسب انتخاب می‌کنیم: کارگاه نقاشی به جلسهٔ آخر رسیده، ولی علاقه و فعالیت هنرجویان تمام نشده است.

  3. برای نشان‌دادن ادامهٔ مسیر، رویدادی می‌سازیم: یکی از هنرجویان نقاشی نیمه‌تمامش را نشان می‌دهد و پیشنهاد ادامهٔ کار را مطرح می‌کند.

  4. ماجرا را با تصمیم شخصیت‌ها تمام می‌کنیم تا خواننده معنای مَثَل را از اتفاق‌ها دریابد، نه از توضیح مستقیم ما.

جواب: آخرین جلسهٔ کارگاه نقاشی تمام شد و بچه‌ها قلم‌موها را شستند. هنگام جمع‌کردن وسایل، نرگس طرح نیمه‌تمام درختی را نشان داد و گفت: «هفتهٔ بعد کجا ادامه‌اش بدهیم؟» همان‌جا قرار گذاشتند جمعه‌ها در حیاط خانهٔ یکی از بچه‌ها دور هم نقاشی کنند.

نکات مهم

  • برای بررسی خاطره، پیوند آن با تجربهٔ زندگی و نیز موضوع، زاویهٔ دید، شروع و سادگی و صمیمیت زبان را در نظر می‌گیریم.
  • خاطرهٔ شخصی را حول یک رویداد مشخص می‌نویسیم و هنگام بازبینی، جذابیت، آغاز، ترتیب حوادث، زاویهٔ دید و املا و نگارش را بررسی می‌کنیم.
  • در گسترش مَثَل، ماجرایی می‌سازیم که رفتار شخصیت‌ها و نتیجهٔ رویدادها معنای مَثَل را نشان دهد.

تمرین تعاملی این درس (رایگان)تمرین تعاملی این درس

درس‌های فصل ۱ را تعاملی بخوان

در پنل یادگیری 1xAi هر کدام از این درس‌ها قدم به قدم پیش می‌رود: بعد از هر بخش یک سوال کوتاه، بعد مثال حل‌شده و در پایان برگهٔ خروج. جوابت ثبت می‌شود و سوال‌های هر درس در روزهای بعد برای مرور برمی‌گردند. درس‌های تعاملی رایگان‌اند؛ فقط تصحیح پاسخ کوتاه سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فصل ۱ نگارش دوازدهم · رایگان