درس ۱ · صفحهٔ ۳۵ تا ۳۷ · حدود ۱۲ دقیقه · تولید هوش مصنوعی
درس ۷: ارتباط و رسانه
در این درس یاد می‌گیری چرا به ارتباط نیاز داریم و چگونه فرستنده، گیرنده، پیام و بازخورد را در موقعیت‌های روزمره تشخیص بدهی.
پیش از شروع
اگر همهٔ وسایل دلخواهت را داشته باشی، اما نتوانی با هیچ‌کس حرف بزنی، چیزی بنویسی یا حتی با نگاه و حرکت پیامی برسانی، چه چیزی در زندگی‌ات کم می‌شود؟
داشتن وسایل، جای ارتباط با آدم‌ها را نمی‌گیرد؛ برای گفتن نیازها، شریک شدن در شادی و ناراحتی و کمک گرفتن به ارتباط نیاز داریم. حتی یک لبخند ساده می‌تواند پیامی باشد که ما را به دیگری پیوند می‌دهد.
چرا به ارتباط نیاز داریم؟
ارتباط فقط برای وقت‌گذرانی یا خبر گرفتن نیست؛ بخشی از زندگی روزانهٔ ماست. وقتی از کسی کمک می‌خواهی، نگرانی‌ات را با دوستت در میان می‌گذاری یا برای حل یک اختلاف گفت‌وگو می‌کنی، از ارتباط کمک می‌گیری. از این راه، دیگران با نیاز و احساس تو آشنا می‌شوند و تو هم آنها را بهتر می‌فهمی.
ارتباط‌های ما یک شبکه می‌سازند. این شبکه از خانواده، دوستان، محله و مدرسه آغاز می‌شود. با کمک وسایل ارتباط جمعی می‌توانیم با افراد و رویدادهای سراسر کشور و حتی فراتر از مرزهای آن هم ارتباط پیدا کنیم. پس ارتباط فقط به کسانی که کنارمان هستند محدود نمی‌شود.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۶
چه کسی، چه چیزی، به چه کسی؟
برای شناخت یک موقعیت ارتباطی، اول بپرس: چه کسی، چه پیامی را، به چه کسی می‌رساند؟ کسی که پیام را می‌فرستد، فرستنده است و کسی که آن را دریافت می‌کند، گیرنده. خودِ چیزی که منتقل می‌شود، پیام است. در کنار این‌ها، بازخورد هم یکی از چهار عنصر اصلی ارتباط است که در کارت بعد بررسی می‌کنیم.
مثلاً وقتی به دوستت می‌گویی «فردا کتابت را بیاور»، تو فرستنده‌ای، دوستت گیرنده است و درخواست آوردن کتاب، پیام توست. پیام همیشه گفتاری نیست؛ با نوشته، لبخند یا حرکت دست هم می‌توان چیزی را رساند. برای تشخیص پیام، به معنایی فکر کن که فرستنده می‌خواهد منتقل کند، نه فقط به صدایی که شنیده می‌شود.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۶
بازخورد؛ پاسخی که برمی‌گردد
حالا فرض کن به دوستت می‌گویی «دفترت را به من می‌دهی؟» اگر او بگوید «بله، بفرما»، پاسخش به تو نشان می‌دهد درخواستت را فهمیده است. این پاسخ، بازخورد است: پیامی از طرف گیرنده که به فرستنده برمی‌گردد و او را از دریافت معنی پیام آگاه می‌کند.
بازخورد لازم نیست حتماً جمله‌ای گفتاری باشد. اگر دوستت به نشانهٔ موافقت سر تکان دهد، همین حرکت هم می‌تواند بازخورد باشد. البته هر اتفاقی پس از یک پیام، بازخورد نیست؛ باید پاسخی از گیرنده به فرستنده باشد که فهمیدن پیام را نشان دهد. با پاسخ دادن گیرنده، او نیز فرستندهٔ یک پیام می‌شود و فرستندهٔ قبلی، پاسخ را دریافت می‌کند.
کتاب درسی، صفحهٔ ۳۶
مثال حل‌شده
معلم می‌گوید: «کتاب‌هایتان را باز کنید.» یکی از دانش‌آموزان پاسخ می‌دهد: «چشم، الان باز می‌کنیم.» عناصر این ارتباط را چگونه تشخیص می‌دهیم؟
اول پیام آغازین را پیدا می‌کنیم: درخواست باز کردن کتاب‌ها.
می‌پرسیم چه کسی این درخواست را فرستاده است؛ پس معلم، فرستندهٔ پیام آغازین است.
می‌پرسیم درخواست خطاب به چه کسانی است؛ پس دانش‌آموزان، گیرندگان آن هستند.
پاسخ دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم: این پاسخ به معلم نشان می‌دهد درخواستش فهمیده شده، پس بازخورد است.
در مسیر پاسخ، دانش‌آموز فرستندهٔ پیام تازه و معلم گیرندهٔ آن می‌شود؛ بنابراین نقش افراد می‌تواند جابه‌جا شود.
نکات مهم
- ارتباط به ما کمک می‌کند نیازها و احساساتمان را بیان کنیم، دیگران را بفهمیم و مسائل را حل کنیم.
- چهار عنصر اصلی ارتباط، فرستنده، گیرنده، پیام و بازخورد هستند و پیام می‌تواند گفتاری، نوشتاری یا رفتاری باشد.
- بازخورد پاسخی از گیرنده به فرستنده است که نشان می‌دهد معنی پیام را دریافت کرده است.